Na današnji dan, 5. jul

1783 - Rođen je &Scaron;arl Luj Avas, francuski pisac, novinar, osnivač novinske agencije &quot;Avas&quot;. Rođen u Roanu, Avas je osmislio tada novi koncept specifičnog agencijskog novinarstva. &quot;Agenciju Avas&quot; najstariju na svetu, osnovao je 1835. Kao novinska agencija &quot;Avas&quot; je postojao do 1945. Njen nastavljač je dana&scaron;nji &quot;Frans pres&quot;.1791 - Džordž Hemond je postavljen za prvog ambasadora Ujedinjenog Kraljevstva u SAD.1811 - Venecuela je proglasila nezavisnost od &Scaron;panije. Bila je to prva latinoamerička zemlja koja se odvažila na odbacivanje vi&scaron;evekovne kolonijalne metropole.1830 - Francuske kolonijalne trupe su zauzele grad Alžir, tada formalno pod vla&scaron;ću Turske. Alžir je ostao pod francuskom upravom do 1962. kad je posle oslobodilačkog rata izborio nezavisnost.1833 - Umro je francuski hemičar Žozef Nisefor Nieps, pionir fotografije. Usavr&scaron;avajući litografiju od 1813. do 1820, prvi je u svetu uspeo da fiksira sliku dobijenu u mračnoj komori pomoću posrebrene bakarne ploče prekrivene osetljivim slojem asfaltnog laka.1857 - Rođena je nemačka revolucionarka Klara Cetkin, jedan od osnivača ženskog međunarodnog radničkog pokreta i Komunističke partije Nemačke, na čiji je predlog 8. mart progla&scaron;en Međunarodnim danom žena. Zbog aktivnosti u socijalističkom pokretu morala je 1882. da emigrira iz Nemačke. Po povratku 1890. rukovodila je ženskim proleterskim pokretom, a od 1892. do 1917. uređivala je ženski socijaldemokratski list &quot;Gleićheit&quot;. Inicijator je Prve međunarodne konferencije žena 1907. na kojoj je izabrana za sekretara Međunarodnog ženskog sekretarijata. Međunarodna konferencija žena u Kopenhagenu 1910. prihvatila je njen predlog o progla&scaron;enju Međunarodnog praznika žena-radnica. Tokom Prvog svetskog rata bila je aktivna u levičarskoj grupi &quot;Spartak&quot; i zbog osude imperijalističkog rata 1915. je uhap&scaron;ena. Bila je član Prezidijuma Treće internacionale (Kominterna), rukovodilac ženskog odeljenja Kominterne i komunistički poslanik u Rajhstagu (Skup&scaron;tina) do dolaska nacista na vlast, posle čega je izbegla u Moskvu gde je ubrzo umrla 1933.1872 - Rođen je francuski državnik Eduar Erio, kojeg su Nemci u Drugom svetskom ratu 1942. oterali u zarobljeni&scaron;tvo, odakle je oslobođen 1945. po&scaron;to je Crvena armija zauzela Berlin. Predvodio je Radikal-socijalističku partiju od 1919. do 1955. Bio je vi&scaron;e puta predsednik i član vlade između 1924. i 1936. a od 1936. do 1940. i od 1947. do 1953. predsednik je francuske skup&scaron;tine.1879 - Rođen je američki teniser i političar Dvajt Dejvis, koji je 1900. osnovao tenisko takmičenje nacija &quot;Dejvis kup&quot;. Pod predsednikom SAD Kelvinom Kulidžom bio je ministar rata od 1925. do 1929.1880 - Rođen je če&scaron;ki violinista i kompozitor Jan Kubelik, koji je počeo da nastupa već u osmoj godini života, stekav&scaron;i ugled jednog od najvećih violinskih virtuoza. Dela: &quot;Američka simfonija u a-molu&quot;, &scaron;est koncerata za violinu i orkestar, simfonijske varijacije za violinu i kamerni orkestar, kraće kompozicije za violinu i klavir.1889 - Umro je srpski pisac Jakov Ignjatović. Posle zavr&scaron;enog pravnog fakulteta radio je u rodnoj Sent Andreji kao advokat, a u vreme revolucije 1848. bio je poslanik Majske skup&scaron;tine u Sremskim Karlovcima i član Glavnog odbora Vojvodine. Napisao je devet romana, 17 pripovedaka, knjigu memoara i mno&scaron;tvo tekstova na političke i dru&scaron;tvene teme. Kao literata, bio je realista a najče&scaron;ća tema njegovih dela je život vojvođanskih i uop&scaron;te ugarskih Srba. Dela: romani &quot;Trpen-spasen&quot;, &quot;Milan Narandžić&quot;, &quot;Čudan svet&quot;, &quot;Vasa Re&scaron;pekt&quot;, &quot;Večiti mladoženja&quot;, &quot;Stari i novi majstori&quot;, &quot;Patnica&quot;.1889 - Rođen je francuski pisac, slikar i režiser Žan Kokto, član Francuske akademije. Često je menjao stav i stil i oprobao se kao pesnik, romansijer, pisac drama, kritičar, slikar, režiser i filmski scenarista. Dela: romani &quot;Stra&scaron;na deca&quot;, &quot;Tomas varalica&quot;, pozori&scaron;ni komadi &quot;Pisaća ma&scaron;ina&quot;, &quot;Stra&scaron;ni roditelji&quot;, &quot;Orfej&quot;, &quot;Edip&quot;, &quot;Antigona&quot;.1901 - Rođen je ruski pozori&scaron;ni režiser i glumac Sergej Vladimirovič Obrascov, jedan od utemeljivača parodijsko satiričnog žanra minijatura i romansi s lutkama i osnivač Državnog centralnog pozori&scaron;ta lutaka, jedinstvenog u svetu. Stvaralac inventivnog duha i bogate ma&scaron;te, režirao je vi&scaron;e od 50 lutkarskih predstava koje se smatraju antologijskim delima tog pozori&scaron;nog žanra, poput &quot;Čarobne Aladinove lampe&quot;, &quot;Neobičnog koncerta&quot;, &quot;2:0 za nas&quot;, &quot;Đavoljeg mlina&quot;.1911 - Rođen je francuski državnik Žorž Pompidu, predsednik Francuske od 1969. do 1974. &Scaron;ef države postao je posle ostavke &Scaron;arla de Gola. S njim je blisko sarađivao od 1945. u međuvremenu je bio direktor Rot&scaron;ildove banke, &scaron;ef De Golovog kabineta i član Ustavnog saveta, a od 1962. do 1968. predsednik vlade.1932 - U Portugalu je Predsednik Vlade postao ekonomski stručnjak Antonio de Oliveira Salazar, koji je 1933. ustanovio specifičan politički sistem, nazvan &quot;Nova država&quot;. Bio je to izrazito desno orjentisan poredak, okončan tek 1974. četiri godine posle njegove smrti. Sam Salazar bio je čelna ličnost Portugala do 1968.1943 - Ofanzivom nemačkih snaga na položaje Crvene armije iz pravca Orela i Harkova, u Drugom svetskom ratu je počela Kurska bitka, najveća tenkovska bitka u istoriji ratovanja, u kojoj je učestvovalo oko 6.000 tenkova sa obe strane. Nemci su angažovali 50 divizija, od kojih 14 oklopnih i dve motorizovane, ali su pretrpeli poraz, izgubili su pola miliona vojnika i 2.900 tenkova, od čega se nikada nisu oporavili. Sovjetski gubici su takođe bili ogromni.1959 - Predsednik Indonezije Ahmed Sukarno je raspustio indonežansku skup&scaron;tinu i preuzeo dikatatorska ovla&scaron;ćenja.1962 - Alžir je formalnim progla&scaron;enjem nezavisnosti posle 132 godine francuske kolonijalne vlasti i dugogodi&scaron;njeg rata za oslobođenje postao suverena država.1969 - Umro je Valter Gropijus, nemački arhitekta. U Vajmaru je 1919. osnovao arhitektonsku &scaron;kolu &quot;Bauhaus&quot; koja je odlučujuće uticala na arhitekturu 20. veka. &Scaron;kolovanje u &quot;Bauhausu&quot; temeljilo se na njegovoj ideji o sjedinjavanju umetnosti i zanatstva i uspostavljanju harmoničnog jedinstva svih umetnosti pod okriljem arhitekture. &Scaron;kolu je 1925. premestio u Desau, u zgradu rađenu prema njegovom projektu, potom u Berlin, ali su je nacisti raspustili po dolasku na vlast 1933. Emigrirao je 1937. u SAD i u Čikagu je osnovao &scaron;kolu &quot;Novi Bauhaus&quot; zasnovanu na istim principima, a 1938. postao je profesor Harvardskog univerziteta. Projektovao je vi&scaron;e zgrada u SAD i napisao teorijsko delo &quot;Sinteza u arhitekturi&quot;.1975 - Zelenortska ostrva su dobila nezavisnost posle 500 godina pod portugalskom vla&scaron;ću.1975 - Američki teniser Artur E&scaron; je u finalu pobedio zemljaka Džimija Konorsa, postav&scaron;i prvi afroamerikanac u dugoj istoriji turnira u Vimbldonu koji je pobedio na najprestižnijem svetskom teniskom takmičenju.1977 - General Mohamad Zija ul Hak zbacio je u Pakistanu vojnim udarom predsednika vlade Zulfikara Ali Buta.1980 - &Scaron;vedski teniser Bjorn Borj peti put uzastopno pobedio je na turniru u Vimbldonu, &scaron;to nikom do tada nije uspelo.1990 - Skup&scaron;tina Srbije usvojila je Zakon o prestanku rada Skup&scaron;tine i Izvr&scaron;nog veća Kosova i Metohije zbog secesionističkog delovanja i nastojanja da se stvori &quot;Republika Kosovo&quot;.1994 - Palestinski vođa Jaser Arafat doputovao je na Zapadnu obalu posle 27 godina u izbegli&scaron;tvu i najavio preobražaj teritorija pod palestinskom samoupravom u državu Palestina, s prestonicom u istočnom Jerusalimu.1994 - Preminuo je Bogdan Krizman, hrvatski i jugoslovenski istoričar. Rođen je u Varaždinu, gde je njegov otac držao advokatsku kancelariju. Kao pristalica integralnog jugoslovenstva otac Hinko bio je jedan od tvoraca ujedinjenja 1918. a potom narodni poslanik i u vi&scaron;e navrata ministar u Kraljevini SHS/Jugoslaviji. Bogdan je studije zavr&scaron;io na Pravnom fakultetu u Zagrebu 1937. da bi se potom usavr&scaron;avao u Parizu, u Slobodnoj &scaron;koli političkih nauka. Potom radi u Ministarstvu spoljnih poslova Kraljevine Jugoslavije. Po okupaciji zemlje hrvatske usta&scaron;ke vlasti ga sme&scaron;taju u logor u Lepoglavi. Kraj rata dočekuje u internaciji u Gracu. Doktorirao je 1952. u Zagrebu tezom na temu diplomatije Dubrovačke republike u 18. veku. Od 1950. do 1958. radi kao arhivista, potom u JAZU. Od 1970. radi na katedri Op&scaron;te istorije države i prava na Pravnom fakultetu u Zagrebu. Temeljnim i vrlo savesnim proučavanjem postao je najveći stručnjak za NDH, usta&scaron;ki pokret i samog Pavelića. Dela: &quot;O dubrovačkoj diplomatiji&quot;, &quot;Spoljna politika jugoslovenske države 1918-1941&quot;, &quot;Raspad Austrougarske i stvaranje jugoslavenske države&quot;, &quot;Ante Pavelić i usta&scaron;e&quot;, &quot;Pavelić između Hitlera i Musolinija&quot;, &quot;Usta&scaron;e i Treći rajh&quot; I-II, &quot;Pavelić u bjekstvu&quot;, &quot;Hrvatska u Prvom svjetskom ratu&quot;.2000 - Turski apelacioni sud potvrdio je jednogodi&scaron;nju kaznu zatvora vođi islamista, biv&scaron;em predsedniku vlade Nedžmetinu Erbakanu, zbog toga &scaron;to je podsticao mržnju u govorima &scaron;est godina ranije.2003 - Dve Čečenke, islamski teroristi - samoubice, aktivirale su eksploziv ispred ulaza u moskovski aerodrom &quot;Tu&scaron;ino&quot;, gde je održavan veliki rok koncert. Poginulo je 18 osoba.2006 - Umro je osnivač američke korporacije &quot;Enron&quot; Kenet Lej, koji je mesec dana ranije progla&scaron;en krivim zabog bankrota ovog energetskog giganta. Pretila mu je zatvorska kazna u trajanju od 30 godina po&scaron;to je progla&scaron;en krivim za prevaru i zaveru u jednom od najvećih slučajeva prevare u američkoj korporativnoj istoriji. &quot;Enron&quot;, nekad sedma najveća kompanija u SAD, bankrotirala je ne&scaron;to manje od tri meseca nakon terorističkih napada 11. septembra 2001. u Njujorku.2011 - Preminuo je srpski glumac Du&scaron;an Janićijević. Rad na filmu započeo je kao student, ulogom Stojana Mutika&scaron;e u istoimenom ostvarenju Feodora Hanžekovića, za koju je dobio Zlatnu arenu na prvom Festivalu jugoslovenskog filma u Puli 1954. godine. Rođen je nedaleko od Blaca, glumu je zavr&scaron;io na Pozori&scaron;noj akademiji u Beogradu. Osim stotina uloga koje je ostvario, tokom retko plodne karijere, autor je i autobiografske knjige &quot;Sećanja&quot;.2017 - Preminuo je Milivoje Mića Marković, srpski kompozitor, džez muzičar zavidnog međunarodnog ugleda. Klarinetista, saksofonista, aranžer, profesor, bio je prvi diplomac džez odseka Muzičke akademije u Gracu i predvodio je Big bend RTS-a. Kao dugogodi&scaron;nji urednik na Televiziji Beograd bio je autor i voditelj niza emisija. &Scaron;ira javnost pamti ga kao autora kultne muzike za film i TV seriju &quot;Otpisani&quot;.2021 - Preminula je Rafaela Kara, italijanska pevačica, glumica, tv voditeljka. Na vrhuncu popularnosti bila je sedamdesetih, ne samo u Italiji, nego i u &Scaron;paniji, kao i u Latinskoj Americi.2025 - U Zagrebu je, na hipodromu, održan performans i koncert kontrovreznog hrvatskog muzičara Marka Perkovića Tompsona, poznatog po veličanju usta&scaron;tva odnosno nacizma, kojem je po saop&scaron;tenju organizatora, prisustvovalo vi&scaron;e od 400.000 ljudi.

Na današnji dan, 5. jul

0 Komentari