Na današnji dan, 18. jun

1155 - Nemačkog kralja Fridriha I Barbarosu za rimskog cara krunisao je papa Hadrijan IV. 1429 - Francuske snage pod vođstvom Jovanke Orleanke I vojvode od Alensona sustigle su i porazile kod Patea engleske trupe koje su se povlačile posle neuspele opsade Orleana. 1583 - U Londonu je izdata prva polisa životnog osiguranja u svetu. 1690 - Posle poraza Austrijanaca u ratu s Turcima, u kojem je kao saveznik Beča predvodio Srbe, patrijarh srpski Arsenije III Čarnojević je na Kalemegdanu u Beogradu održao sabor srpskih episkopa i sve&scaron;tenstva sa obe strane Save i Dunava. Na saboru je pored patrijarha bilo 5 vladika, 11 kapetana, 7 igumana, među njima samo dvojica iz centralne Srbije - studenički i sopoćanski. Sabor je priznao Leopolda I Habzbur&scaron;kog za kralja Srbije. Zahtevana je sloboda vere, crkvena samouprava i jemstvo da se inoveraci neće me&scaron;ati, te da verski poglavar može biti samo &quot;ot na&scaron;ega roda i jezika srbskago&quot;. Zahteve je u Beč nosio vladika jenopoljski Isaija Đaković. Srbi su se naselili na &scaron;irokom prostoru Ugarske (oko 50 varo&scaron;i), najvi&scaron;e na teritoriji dana&scaron;nje srpske Vojvodine, ali i mnogo severnije poput Sent Andreje ili Budima koji je dugo bio važno sredi&scaron;te Srba. Velika seoba veoma je povećala brojnost Srba na tim teritorijama, ali i ranije su Srbi na prostoru dana&scaron;nje Vojvodine bili brojni. Fru&scaron;kogorski i južnobanatski manastiri vekovima su stariji od Čarnojevićeve seobe, &scaron;to svedoči o brojnosti tamo&scaron;njeg srpskog življa. 1812 - Rođen je ruski pisac Ivan Aleksandrovič Gončarov, koji je opisivao dru&scaron;tvene prilike njegove zemlje sredinom 19. veka. Atmosferi apatije kod ruskog plemstva, suprotstavio je sve snažniji prodor vitalnih duhova mladog građanstva. Ime Oblomov glavnog junaka njegovog istoimenog romana i pojam &quot;oblomov&scaron;tina&quot; postali su sinonimi za apatiju i bezvoljnost. Ostala dela: romani &quot;Obična priča&quot;, &quot;Ponor&quot;, eseji &quot;Milion grčeva&quot;, &quot;Bolje ikad nego nikad&quot;, &quot;Uspomene o Belinskom&quot;, putopis &quot;Fregata Palada&quot;. 1812 - Kongres SAD usvojio je deklaraciju o objavi rata Velikoj Britaniji zbog nametnutih trgovinskih ograničenja. 1815 - Britanska armija feldmar&scaron;ala Artura Velzlija, vojvode od Velingtona i pruske snage feldmar&scaron;ala Gebharda fon Blihera potukle su kod Vaterloa, u dana&scaron;njoj Belgiji, vojsku francuskog cara Napoleona I. Poraz je primorao Napoleona da 22. juna drugi put abdicira, posle čega je zatočen na ostrvo Sveta Jelena u Atlantiku, gde je umro 1821. Postoje &scaron;pekulacije da je otrovan. 1823 - Posle gu&scaron;enja ustanka protiv njegove vladavine i gubitka Brazila 1822. kralj Žoao VI poni&scaron;tio je portugalski ustav, na čije ga je progla&scaron;enje prisilio pritisak građanske revolucije koja je planula 1820. 1839 - Osnovana je Prva beogradska gimnazija, najstarija srednja &scaron;kola koja postoji u kontinuitetu u prestonici Srbije. Najpre je imala dva razreda, tri godine docnije pet, a profesori su bili, prvih decenija, najče&scaron;će, Srbi iz Vojvodine. Kroz nju je pro&scaron;la plejada istaknutih ličnosti srpske istorije, nauke, umetnosti i kulture, uključujući Stojana Novakovića, Milana Milićevića, Slobodana Jovanovića, Petra Kočića, Branu Petronijevića, Veselina Čajkanovića, Aleksandra Belića, Milovana Gli&scaron;ića, Jovana Skerlića, Jovana Cvijića, Mihaila Petrovića Alasa, Lazu Lazarevića, Stevana Sremca, Mokranjca, Kornelija Stankovića, kralja Petra I Karađorđevića, Živojina Mi&scaron;ića, Stepu Stepanovića, Gavrila Principa, Milana Stojadinovića, Aleksandra Deroka, Momčila Nastasijevića, Mo&scaron;u Pijade, Svetozara Gligorića. 1868 - Rođen je mađarski regent admiral Miklo&scaron; Horti de Nađbanja, koji je od 1920. do 1944. vladao sa zvaničnom titulom &quot;kraljevski regent Mađarske&quot;. Mađarsku je uveo u Drugi svetski rat na strani Nemačke i učestvovao je u rasparčavanju Kraljevine Jugoslavije. Njegove trupe izvr&scaron;ile su masovne zločine, najvi&scaron;e na jugu Bačke u &Scaron;ajka&scaron;koj i u Novom Sadu, nad civilima, Srbima i Jevrejima. Kao admiral, pred kraj Prvog svetskog rata postao je komandant austrougarske flote i 1918. je ugu&scaron;io pobunu mornara u Boki Kotorskoj, a 1919. u Mađarskoj je predvodio gu&scaron;enje komunističke pobune, koju je vodio Bela Kun. Posle drugog svetskog rata utoči&scaron;te mu je pružila Salazarova Portugalija, gde je i umro. Jugoslavija ga je proglasila ratnim zločincem, ali nikada nije izveden na sud. 1881 - Nemačka, Rusija i Austrougarska obnovile su tajni savez &quot;Ligu tri cara&quot;. Prvobitno, ona je oformljena oktobra 1873. kao inicijativa nemačkog kancelara Bizmarka, na tradicijama &quot;Svete alijanse&quot; iz prvih decenija 19. veka, a konačno je prestala da postoji 1887. 1882 - Rođen je bugarski revolucionar i državnik Georgi Mihajlovič Dimitrov, vođa i jedan od tvoraca Komunističke partije Bugarske, prvi predsednik bugarske vlade posle Drugog svetskog rata, generalni sekretar Kominterne od 1935. do 1943. Posle paljevine Rajhstaga 1933. za koju su nacisti optužili komuniste, sudio mu je nacistički sud na Lajpci&scaron;kom procesu. Sjajnom odbranom pretvorio je suđenje u optužbu protiv nacizma, &scaron;to je imalo izuzetan ođek u celom svetu. 1884 - Rođen je francuski političar Eduard Dalađe, potpisnik Minhenskog pakta s Nemačkom 1938. kojim je Adolfu Hitleru omogućeno da okupacijom Sudeta rasparča Čehoslovačku. Između dva svetska rata bio je tri puta francuski predsednik vlade, a u Drugom svetskom ratu interniran je u Nemačku posle okupacije Francuske. 1886 - Rođen je Ignjat Pavlas, advokat iz Novog Sada, istaknuti srpski nacionalni i kulturni delatnik. U Srpskom narodnom odboru, obrazovanom u Novom Sadu 1918. bio je potpredsednik. Član je delegacije koja je 1918. u Beogradu, tražila da srpska vojska najbrže moguće uđe u Novi Sad i Bačku i dočekao je srpsku vojsku 9. novembra. Predsedavao je Velikom narodnom skup&scaron;tinom u Novom Sadu 25. novembra 1918. koja proglasila prisajedinjenje Vojvodine Kraljevini Srbiji. Jedan je od prvaka sokolskog pokreta u Bačkoj, i najzaslužniji je za izgradnju Sokolskog doma u Novom Sadu 1936, tada Spomen-dom kralja Aleksandra I. Bio je i predsednik Veslačkog kluba Danubius, osnivač i predsednik planinarskog dru&scaron;tva &quot;Fru&scaron;ka gora&quot;. Organizovao je gradnju planinarskih domova na Fru&scaron;koj gori, na Zmajevcu, Osovlju, Iri&scaron;kom vencu, kao i na Rudniku kod Gornjeg Milanovca. Ubili su ga mađarski okupatori januara 1942, u Novom Sadu, na Dunavu. 1928 - Norve&scaron;ki polarni istraživač Rual Amundsen, prvi čovek koji je osvojio Južni pol, nestao je tokom leta avionom iznad Severnog ledenog okeana. Ka Severnom polu poleteo je u poku&scaron;aju da pronađe nestalu italijansku ekspediciju i očito je poginuo u avionskoj nesreći. Istraživao je predele oko Severnog i Južnog pola i na najjužniju tačku Zemlje dospeo je 14. decembra 1911. a Severni pol preleteo je u maju 1926. Prvi je od 1903. do 1906. pro&scaron;ao ceo Severozapadni prolaz severno od Amerike, između Atlantskog okeana i Beringovog moreuza i od 1918. do 1921. Severoistočni prolaz od Norve&scaron;ke do Beringovog mora. Napisao je delo &quot;Južni pol&quot;. 1936 - Umro je ruski pisac Maksim Gorki, utemeljitelj socijalističkog realizma. Najče&scaron;ća tema njegovog stvarala&scaron;tva su ljudi sa dru&scaron;tvenog dna, pobunjenici svih vrsta, izgubljeni i prezreni. Posle 1917. iako je polemisao s Lenjinom i drugim bolj&scaron;evičkim prvacima, učestvovao je u intelektualnoj obnovi zemlje i smatra se najznačajnijim kulturnim poslenikom u postoktobarskoj epohi. Umro je 1936. pod okolnostima koje nisu potpuno rasvetljene. Dela: priče, pripovetke i romani &quot;Makar Čudra&quot;, &quot;Konovalov&quot;, &quot;Pesma o Sokolu&quot;, &quot;Foma Gordejev&quot;, &quot;Mati&quot;, &quot;Pesma o vesniku oluje&quot;, &quot;Leto&quot;, &quot;Trojica&quot;, &quot;Ispovest&quot;, &quot;Gradić Okurov&quot;, &quot;Supruzi Orlovi&quot;, &quot;Artomonovi&quot;, &quot;Život Klima Samgina&quot;, &quot;autobiografska&quot; trilogija &quot;Detinjstvo&quot;, &quot;Među ljudima&quot; i &quot;Moji univerziteti&quot;, drame &quot;Malograđani&quot;, &quot;Na dnu&quot;, &quot;Na letovanju&quot;, &quot;Neprijatelji&quot;, &quot;Vasa Železnova&quot;, &quot;Jegor Buličov i ostali&quot;, uspomene &quot;Lav Tolstoj&quot;. 1940 - Francuski general &Scaron;arl de Gol uputio je iz Londona radio poruku zemljacima &scaron;irom sveta da se odupru okupaciji Nemačke i predstavio je sebe kao predvodnika &quot;slobodnih Francuza&quot; (onih koji ne priznaju Vladu u Vi&scaron;iju). Njegov proglas je posebno imao ođeka u francuskim kolonijama, koje su postupno odricale poslu&scaron;nost Petenovoj Vladi u Vi&scaron;iju i priznavale De Gola. 1940 - Nemačke trupe su zauzele state&scaron;ki značajnu francusku luku &Scaron;erbur. 1942 - Rođen je engleski muzičar Pol Mekartni, član kvarteta &quot;Bitlsi&quot;, koji su &scaron;ezdesetih godina 20. veka postali najpopularniji rok sastav. Posle raspada &quot;Bitlsa&quot; 1972. nastavio je samostalnu muzičku karijeru. 1953 - Progla&scaron;ena je Republika Egipat sa generalom Muhamedom Nagibom, vođom pobune kojom je 1952. s vlasti zbačen kralj Faruk, kao predsednikom. 1965 - Vazduhoplovni vicemar&scaron;al Ngujen Kao Ki, američki &scaron;tićenik, je preuzeo vlast kao predsednik vlade Južnog Vijetnama i pozvao na odlučniji rat protiv komunističkog pokreta Vijetkong. 1968 - Britanski Dom lordova odbacio je odluku laburističke vlade o sankcijama protiv režima bele manjine u Rodeziji. 1972 - Britanski putnički avion tipa &quot;Trajdent&quot; sru&scaron;io se ubrzo po poletanju iz Londona, &scaron;to nije preživeo niko od 118 ljudi u letelici. 1975 - Ubici kralja Saudijske Arabije Fejsala u martu 1975, kraljevom sinovcu princu Fejsalu Musaidu, javno je odrubljena glava ispred palate vlade u Rijadu. 1979 - U Beču su Leonid Brežnjev i Džimi Karter potpisali sporazum SALT 2 kojim su se Sovjetski Savez i Sjedinjene Države obavezali da ograniče strate&scaron;ko nuklearno naoružanje. 1987 - Izrael je osudio odluku poglavara rimokatoličke crkve pape Jovana Pavla II da primi u audijenciju predsednika Austrije Kurta Valdhajma, zbog njegovog uče&scaron;ća u nemačkim formacijama tokom Drugog svetskog rata. 1993 - Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija odobrio je slanje 7.600 &quot;plavih &scaron;lemova&quot; u &scaron;est gradova u Bosni i Hercegovini. 1996 - Savet bezbednosti UN stavio je van snage zabranu izvoza te&scaron;kog naoružanja biv&scaron;im jugoslovenskim republikama. 1996 - Benjamin Netanjahu je preuzeo dužnost predsednika vlade Izraela kao najmlađi &scaron;ef vlade u istoriji te zemlje, posle izborne pobede njegove desničarske koalicije. 2004 - &Scaron;efovi država ili vlada 25 članica EU usvojili su u Briselu prvi ustav EU, uz dogovor da dokument stupi na snagu po&scaron;to ga ratifikuju sve zemlje članice. 2004 - Velika Britanija je dodelila počasnu titulu viteza lovcu na naciste Simonu Vizentalu. 2005 - Sudanska vlada potpisala je u egipatskom glavnom gradu Kairu mirovni sporazum sa jednom od najvećih opozicionih grupa, Nacionalnom demokratskom alijansom (NDA) s namerom da okonča 16-godi&scaron;nji sukob u kojem je poginulo vi&scaron;e od dva miliona ljudi, a oko četiri miliona je primorano da napusti domove. 2010 - Umro je Žoze Saramago, portugalski pisac, nobelovac. Rođen je u seljačkoj porodici i promenio je niz zanimanja, da bi se tek 1976. posvetio književnosti. Smatra se jednim od najvećih portugalskih pisaca. Prevođen je na preko trideset jezika. Dela: &quot;Embargo i druge priče&quot;, &quot;Godina smrti Rikarda Rei&scaron;a&quot;, &quot;Slepilo&quot;, &quot;Sedam sunaca i sedam mesečina&quot;, &quot;Jevanđelje po Isusu Hristu&quot;. 2010 - Umro je Bogdan Bogdanović, arhitekta, univerzitetski profesor, član SANU. Izvesno vreme bio je gradonačelnik Beograda. Autor je velikog broja spomenika posvećenih žrtvama i borcima u Drugom svetskom ratu (Jasenovac, Mostar, Bela Crkva, Jevrejske žrtve, Beograd). Objavio 26 knjiga na srpskom i nemačkom, stručnih i publicističkih. Dela: &quot;Zaludna mistrija&quot;, &quot;Urbanističke mitologeme&quot;, &quot;Urbs i Logos&quot;, &quot;Ukleti neimar&quot;. 2014 - Umrla je Stefani Kvolek, izumitelj kevlara, materijala od kog se prave panciri i druga neprobojna oprema. Kvolek je u vreme kada je izumela kevlar 1964. godine, radila kao hemičar u kompaniji &quot;DuPont&quot; u Delaveru. Iako je prvobitno zami&scaron;ljeno da se kevlar koristi za automobilske gume, ispostavilo se da je to materijal jači od metala, pa je dobio mnogo &scaron;iru primenu. 2017 - U najtežim požarima u istoriji Portugalije, koji su izbili prethodnog dana, u centralnom delu te zemlje u oblasti Pedrogau Grande, poginulo je 66 osoba a 204 su povređene. Ljudi su većinom stradali u automobilima tokom nastojanja da napuste područja zahvaćena požarima. 2022 - Vlasti Litvanije saop&scaron;tile su da zabranjuju tranzit robe pod sankcijama EU preko njihove teritorije ka ruskoj oblasti Kalinjingrad. Na listi sankcija EU na&scaron;li su se ugalj, metali, građevinski materijali, napredne tehnologije. Kalinjingrad je ruska eksklava velikog vojno strate&scaron;kog značaja sme&scaron;tena između Poljske i Litvanije koja je raspadom Sovjetskog Saveza ostala bez teritorijalne veze sa maticom. Istorijski, to je severni deo negda&scaron;nje Istočne Pruske koji je pripojen Sovjetskom Savezu posle Drugog svetskog rata, južni deo je u sastavu Poljske.

Na današnji dan, 18. jun

0 Komentari