Na današnji dan, 15. jun

1215 - Engleski kralj Džon Bez Zemlje morao je da popusti u sukobu s plemstvom i potpi&scaron;e &quot;Magna kartu libertatum&quot; (Veliku povelju sloboda) kojom je ograničena vlast monarha i uspostavljena osnova ustavnosti i pravnog poretka u Engleskoj.1467 - Umro je vojvoda od Burgundije Filip Dobri, osnivač države Burgundije, koja je u svom najvećem opsegu obuhvatala prostor od dana&scaron;nje &Scaron;vajcarske, na jugu, do Flandrije na severu, uključujući i nju. Burgundija je tokom 15. veka bila ozbiljan rival Francuske.1520 - Papa Lav X ekskomunicirao je iz rimokatoličke crkve nemačkog crkvenog reformatora Martina Lutera, osudiv&scaron;i njegove teze kao jeres, ali je Luter pred mno&scaron;tvom zadivljenih posmatrača spalio papsku bulu o isključenju. Njegova tumačenja i učenje su potom prihvaćeni u većem delu Nemačke, a luteranska verzija protestantizma ra&scaron;irila se i u niz drugih zemalja Evrope.1752 - Bendžamin Frenklin izveo je čuveni eksperiment, podigav&scaron;i u vazduh papirnatog zmaja tokom nevremena u Filadelfiji, da bi dokazao da su munje zapravo električna pražnjenja.1775 - Kongres američkih kolonija pobunjenih protiv britanske vlasti, tzv. Kontinentalni kongres, izabrao je Džordža Va&scaron;ingtona za generala i glavnokomandujućeg vojske Ujedinjenih kolonija.1777 - Odlukom Kongresa usvojene su &quot;zvezde i pruge&quot; kao zvanično znamenje SAD. Prema predanju, Betsi Ros, krojačica iz Filadelfije, zaslužna je za izgled zastave SAD, na kojoj se nalazi 13 naizmenično složenih vodoravnih crvenih i belih pruga i u gornjem levom uglu polje sa belim zvezdama, koje simbolizuju broj saveznih država. Prvobitno ih je bilo 13, a od avgusta 1959. kada su Havaji postali savezna država SAD taj broj je 50.1843 - Rođen je norve&scaron;ki kompozitor, pijanista i dirigent Edvard Hagerup Grig. Stvarao je nadahnut nacionalnim folklorom i posebno je značajan njegov doprinos razvoju postromantičarske harmonije. Izraziti liričar, najbolja dela ostvario je u malim formama poput klavirskih minijatura (&quot;Lirski komadi&quot;), 25 nordijskih narodnih pesama i plesova, svite &quot;Holberg&quot;, &quot;Poetičnih muzičkih slika&quot;, &quot;Humoreski&quot; i solo pesama. Ostala dela: Klavirski koncert u a-molu, orkestarske svite &quot;Per Gint&quot;, &quot;Sigrud Jorsalfar&quot;, Gudački kvartet, Koncert za klavir i orkestar, tri violinske sonate i horske kompozicije.1862 - Turski vojnici su kod Čukur česme u Beogradu iz obesti ubili srpskog dečaka Savu, a zatim i oficira i tumača koji su predvodili srpsku patrolu, &scaron;to je zapalilo varnicu sukoba. Turci su potom sa Kalemegdana tri dana bombardovali Beograd. Bombardovanje je, zahvaljujući ve&scaron;tim diplomatskim aktivnostima Kneza Mihaila, imalo za posledicu da su Turci primorani da povuku vojne posade iz srpskih utvrđenih gradova, u skladu s odlukom velikih sila. Kod Čukur česme podignut je 1931. spomenik poginulom dečaku, sredstvima zadužbine Tome Vanđela, delo srpskog vajara Simeona Roksandića.1882 - Rođen je rumunski general i diktator Jon Antonesku, tokom Drugog svetskog rata saveznik Nemačke, zbog čega je posle rata osuđen na smrt i 1946. pogubljen. Po dolasku na vlast 1940. prisilio je na abdikaciju rumunskog kralja Karola II Hoencolerna, koji je 1938. takođe zaveo autoritarnu ličnu vladu, i priključio zemlju Trojnom paktu.1884 - Rođen je američki filmski glumac Hari Lengdon, jedan od najboljih komičara nemog filma. U filmskim burleskama najče&scaron;će je tumačio uloge sramežljivih sanjalica. Filmovi: &quot;Siledžija&quot;, &quot;Dugačke pantalone&quot;, &quot;Troje su već gomila&quot;.1903 - Skup&scaron;tina Srbije vratila je Karađorđeviće na presto, izabrav&scaron;i za kralja kneza Petra Karađorđevića, koji je živeo u izgnanstvu u Ženevi. Izbor je usledio posle oficirskog &quot;majskog prevrata&quot; 11. juna 1903. (prema Julijanskom kalendaru tada važećem u Srbiji - 29. maja), u kojem su ubijeni kralj Aleksandar i kraljica Draga Obrenović. Petar I Karađorđević krunisan je u Sabornoj crkvi u Beogradu, a miropomazan u manastiru Žiča, u skladu s tradicijom. Period njegove vladavine obično se ističe kao vreme razmaha parlamentarizma i demokratskih institucija, iako je u tom periodu (1903-1914) veliki uticaj imao vojni klan koji je izvr&scaron;io majski prevrat.1904 - Vi&scaron;e od 1.000 osoba, većinom žena i dece, poginulo je blizu Njujorka u požaru koji je zahvatio brod &quot;General Slokam&quot;.1907 - Počela je Druga ha&scaron;ka mirovna konferencija, na kojoj su 44 države, uključujući Srbiju, usvojile 13 konvencija i jednu deklaraciju. Tada su prvi put znatnije kodifikovana pravila međunarodnog ophođenja, a naglasak je bio na temama vezanim za ratne prilike.1910 - Srpski student prava Bogdan Žerajić ubio se posle neuspelog atentata u Sarajevu na poglavara okupirane Bosne i Hercegovine, austrougarskog generala Marijana Vare&scaron;anina. Njegova žrtva bila je primer za omladinu okupljenu oko pokreta &quot;Mlada Bosna&quot;.1914 - Rođen je ruski državnik Jurij Vladimirovič Andropov, sovjetski lider od 1982. do smrti u februaru 1984. Od 1967. do 1982. bio je predsednik Komiteta državne bezbednosti, generalni sekretar vladajuće Komunističke partije postao je u novembru 1982, posle smrti Leonida Iljiča Brežnjeva, a predsednik Prezidijuma Vrhovnog sovjeta Sovjetskog Saveza u junu 1983.1919 - Direktnim letom od Njufaundlenda do Irske, koji je trajao 10 časova i 12 minuta, engleski piloti Artur Braun i Džon Olkok prvi su preleteli Atlantik i za taj podvig dobili plemičke titule. U maju 1927. Atlantik je preleteo Amerikanac Čarls Lindberg koji je u avionu bio sam.1919 - Rođen je italijanski filmski glumac i reditelj Alberto Sordi. Igrao je u vi&scaron;e od 200 filmova, a dvadesetak je i režirao. U svet filma u&scaron;ao je sa 15 godina, a tokom dugogodi&scaron;nje karijere tumačio je galeriju likova, prikazujući duh Italijana, često sa njegove najkomičnije strane. Filmovi (gluma): &quot;Pod suncem Rima&quot;, &quot;Beli &scaron;eik&quot;, &quot;Dangube&quot;, &quot;Heroj na&scaron;eg doba&quot;, &quot;Moj sin Neron&quot;, &quot;Veliki rat&quot;, &quot;Mejd in Italija&quot;, &quot;Mali, sasvim mali građanin&quot;. Režija: &quot;Oprostite, da li ste za ili protiv?&quot;, &quot;Italijan u Americi&quot;, &quot;Pomozi mi ljubavi&quot;.1927 - Rođen je Hugo Prat, proslavljeni italijanski strip autor i ilustrator. Detinjstvo i ranu mladost delom je proveo u italijanskim kolonijama u Istočnoj Africi i u Argentini, &scaron;to je trajno obeležilo njegovo stvarala&scaron;tvo. Njegova dela, kao neobična me&scaron;avina crtačke ume&scaron;nosti i poetskog dara, smatraju se vrhom devete umetnosti. Autor je čuvenog Korta Maltezea, koji je doživeo brojna izdanja &scaron;irom sveta. Vi&scaron;e epizoda je ekranizovano nakon njegove smrti. Ostala dela: &quot;Pustinjske &scaron;korpije&quot;, &quot;Narednik Kirk&quot;, &quot;Ana iz džungle&quot;, &quot;Jezuita Džo&quot;, &quot;Sent Egzeperi&quot;, &quot;Makumba&quot;.1940 - Nemačke snage zaobi&scaron;le su, preko zemalja Beneluksa, 360 kilometara dugu &quot;Mažino liniju&quot;, sistem odbrambenih utvrđenja izgrađen na istočnoj granici Francuske prema Nemačkoj.1969 - Žorž Pompidu izabran je za predsednika Francuske.1975 - Ko&scaron;arka&scaron;i Jugoslavije osvojili su titulu prvaka Evrope na prvenstvu u Beogradu, pobedom nad reprezentacijom Sovjetskog Saveza.1977 - Adolfo Suares i njegova koalicija Demokratskog centra pobedili su na prvim slobodnim izborima u &Scaron;paniji posle 41 godine.1982 - Argentinske snage koje su poku&scaron;ale da preotmu Folklandska ostrva (Malvini) u južnom Atlantiku predale su se Britancima, čime je okončan rat u kojem je poginulo oko 1.000 ljudi.1988 - Pakistanski predsednik Zija ul Hak objavio je da će islamsko &scaron;erijatsko pravo postati vrhovni zakon u Pakistanu.1992 - Srpski pisac Dobrica Ćosić izabran je za prvog predsednika Savezne Republike Jugoslavije. Savezna skup&scaron;tina mu je 1. juna 1993, na inicijativu Srpske radikalne stranke, izglasala nepoverenje, uz optužbe da je kr&scaron;io ustav.1992 - Skup&scaron;tina Japana odobrila je angažovanje japanskih vojnika u inostranstvu, prvi put od Drugog svetskog rata.1994 - Izrael i Vatikan uspostavili su pune diplomatske odnose, nakon istorijskog dogovora o međusobnom priznanju.1996 - Umrla je američka pevačica Ela Ficdžerald, nekrunisana &quot;kraljica džeza&quot;, izuzetne improvizatorske imaginacije i &scaron;irokog glasovnog raspona. Nastupala je sa velikanima džeza poput Luisa Armstronga, Duka Elingtona i Kaunta Bejzija.1999 - Severna Koreja saop&scaron;tila je da je južnokorejska mornarica potopila jedan njen brod u teritorijalnim vodama Žutog mora, optužujući Seul da time provocira novi rat na Korejskom poluostrvu.2003 - Vaterpolo reprezentacija Srbije i Crne Gore osvojila je zlatnu medalju na Evropskom prvenstvu u Sloveniji pobedom nad Hrvatskom.2006 - Nakon odluke Narodne skup&scaron;tine Srbije kojom je konstatovana samostalnost Crne Gore, Vlada Srbije priznala je Crnu Goru kao nezavisnu državu.2008 - Zvanično je progla&scaron;en novi ustav Kosova, kojim je pokrajina definisana kao nezavisna država. Vlasti Srbije taj čin su odbacile kao pravno nevažeći i politički &scaron;tetan.2010 - Tragično je stradao Bekim Fehmiu, glumac koji je u Jugoslaviji &scaron;ezdesetih i sedamdesetih godina uživao veliku popularnost. Proslavio se filmom &quot;Skupljači perja&quot; Sa&scaron;e Petrovića iz 1967. godine. Upamćen je i po ulozi Žarka u filmu &quot;Specijalno vaspitanje&quot; Gorana Markovića. Ostvario je oko 45 filmskih i televizijskih uloga i objavio knjigu uspomena &quot;Blistavo i stra&scaron;no&quot;.2016 - Preminuo je Milorad Mandić Manda, glumac. Diplomirao je glumu na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu. Bio je aktivan u brojnim filmskim i televizijskim ostvarenjima, od serije &quot;Vuk Karadžić&quot; do zapažene uloge u filmu &quot;Lepa sela lepo gore&quot;, kao i u pozori&scaron;tu &quot;Bo&scaron;ko Buha&quot;. Vodio je i dečje televizijske programe, među kojima je serijal &quot;Bajka za laku noć&quot;.

Na današnji dan, 15. jun

0 Komentari