Na današnji dan, 7. jun

1494 - Portugal i &Scaron;panija potpisale su u Tordesiljasu sporazum o podeli novootkrivenih zemalja, prema kojem su teritorije istočno od 50. stepena geografske dužine pripale Portugalu a zapadno od te linije &Scaron;paniji. Granicu je povukao inicijator sporazuma papa Aleksandar VI, da bi sprečio sukobe dve katoličke zemlje u novom svetu. Mlađe kolonijalne sile, Engleska, Holandija, Francuska i druge nisu po&scaron;tovale ovu podelu. 1502 - Rođen je italijanski rimokatolički sve&scaron;tenik Ugo Buonkompanjo, papa Grgur XIII od 1572. do 1585, koji je podsticao francuske rimokatolike na isključivost i blagoslovio pokolj Hugenota (francuskih Kalvinista) u Vartolomejskoj noći 1572. Podržavao je &scaron;panskog kralja Filipa II, vatrenog pristalicu inkvizicije, u borbi protiv protestantske Engleske. Prema savetu astronoma 1582. reformisao je kalendar, nazvan gregorijanski, po&scaron;to je stari, julijanski, bitno astronomski odstupao od stvarnog stanja. Gregorijanski kalendar u prvo vreme su prihvatile samo rimokatoličke zemlje, vekovima docnije protestanske, a tek posle Prvog svetskog rata i pravoslavne zemlje. 1523 - Posle pobede nad Dancima, Gustav Vasa progla&scaron;en je kraljem &Scaron;vedske pod imenom Gustav I. 1840 - Otvaranjem po&scaron;te kod Kalemegdana u Beogradu, započela je delatnost po&scaron;tanske službe u Srbiji po standardima tada&scaron;nje Evrope. U Srbiji je i prethodno postojala po&scaron;tanska služba, ali organizovana po turskim merilima - &quot;Tatarsko-menzulanski&quot; sistem. Jo&scaron; je Karađorđev &quot;Kriminalni zakon&quot; iz 1810. propisivao pojedine odredbe vezane za po&scaron;tansku službu. Centrala po&scaron;te bila je sme&scaron;tena na Kalemegdanu u zdanju stare &quot;Menzulane&quot;. 1848 - Rođen je francuski slikar i vajar Pol Gogen, čiji je umetnički pogled izgrađen na protivstavu impresionističkom shvatanju slikarstva. Njegov postupak karakteri&scaron;u pojednostavljeni oblici, jaki kontrasti boja, ukidanje perspektive, a najčesća tema je egzotičan svet domorodaca tahićanskog ostrva Fatu-Iva, među kojima je i umro. Najznačajnije slike uradio je tokom boravka na Tahitiju, gde je pobegao od civilizacije: &quot;Ćeretanje&quot;, &quot;Dve devojke s Tahitija&quot;, &quot;Materinstvo&quot;, &quot;Beli konj&quot;, &quot;Plemkinja&quot;. 1848 - Umro je ruski književni kritičar i filozof Visarion Grigorjevič Belinski, osnivač ruske realističke estetike. Formulisao je teorijsku osnovu novog pravca u ruskoj književnosti nazvanog &quot;naturalna &scaron;kola&quot;. Napisao je kritička tumačenja dela Pu&scaron;kina, Ljermontova, Gogolja. Njegovo &quot;Pismo Gogolju&quot; obrazac je preciznosti i o&scaron;trine kritičke misli. Dela: &quot;O ruskoj povesti i o povestima Gogolja&quot;, &quot;Književne ma&scaron;tarije&quot;, &quot;Junak na&scaron;ih dana&quot;, &quot;Pesme M. Ljermontova&quot;, &quot;Deoba poezije na rodove i vidove&quot;, &quot;Reč o kritici&quot;, &quot;Putovanja Čičikova ili Mrtve du&scaron;e&quot;, &quot;I.A.Krilov&quot;, &quot;Dela Aleksandra Pu&scaron;kina&quot;. 1861 - U američkom gradu Nju Orleans izvedena je prva predstava striptiza u kojoj se jedna balerina svlačila uz oskudno osvetljenje. 1862 - SAD i Velika Britanija potpisale su sporazum o suzbijanju trgovine robljem. 1867 - Rođen je australijski pisac Henri Arčibald Loson. Živeo je i radio kao mornar. Pisao je uglavnom na socijalne teme. Dela: &quot;Kratke priče u prozi i stihu&quot;, &quot;Zemlja iz koje sam do&scaron;ao&quot;, &quot;Deca pra&scaron;ume&quot;, &quot;Kad sam bio kralj i druge priče&quot;, &quot;Zvezda Australije&quot;. 1882 - Umro je srpski pisac Konstantin Pejčić. Medicinu je zavr&scaron;io i doktorirao u Pe&scaron;ti. Bio je upravnik Tekelijanuma, zavoda za obrazovanje srpske dece u Pe&scaron;ti, zadužbine grofa Save Tekelije. Bio je aktivan u političkom i javnom životu Srba u Vojvodini i tada&scaron;njoj Ugarskoj uop&scaron;te. Jedan je od prvih saradnika Letopisa Matice Srpske. Časopis je osnovan pod imenom &quot;Serbski letopis&quot;. Iz kruga njegovih saradnika je i nastala Matica srpska. Sarađivao je u &quot;Serbskim novinama&quot;. Bio je izraziti sledbenik Dositeja Obradovića i propagator njegovih ideja. Izdavao je u Pančevu popularno-medicinski časopis &quot;Domaći lekar&quot;. Dela: &quot;Žitije Teodora Pavlovića&quot;, &quot;Građa za istoriju srpskog pokreta u Ugarskoj&quot;. 1896 - Rođen je mađarski državnik Imre Nađ, &scaron;ef vlade od 1953. do oktobra 1956, kad je u Mađarskoj izbila antikomunistička pobuna. Kao mobilisani austrougarski vojnik zarobljen je 1917. u Rusiji i potom je učestvovao u borbama za učvr&scaron;ćenje sovjetske vlasti. Komunista je postao 1918. i po povratku u Mađarsku 1921. borio se protiv izrazito reakcionarnog režima regenta Miklo&scaron;a Hortija. Uhap&scaron;en je 1927. i emigrirao je 1928. u Austriju a 1930. u Sovjetski Savez. Krajem 1944. se vratio sa Crvenom armijom i kao predstavnik Komunističke partije Mađarske u Privremenoj vladi postao je ministar poljoprivrede. Od 1945. do 1947. bio je ministar unutra&scaron;njih poslova, posle čega je do 1953. obavljao vi&scaron;e funkcija. Bavio se i naučnim radom iz oblasti poljoprivrede i agrarne politike i bio je član Mađarske akademije nauka. Kad su sovjetske trupe skr&scaron;ile pobunu 1956. za koju je Moskva krivila Nađa, sklonio se u ambasadu Jugoslavije, ali je kasnije izručen, posle čega mu je na tajnom procesu izrečena smrtna kazna i 1958. je obe&scaron;en. 1905 - Norve&scaron;ki Storting (Skup&scaron;tina) doneo je odluku o odvajanju Norve&scaron;ke od &Scaron;vedske. Norve&scaron;ka je pripojena &Scaron;vedskoj, u statusu samostalnog kraljevstva pod istom krunom, posle Napoleonovih ratova, kao naknada za gubitak Finske koja je tada prisajedinjena Rusiji, takođe kao posebno veliko vojvodstvo. Od 1397. do 1814. Norve&scaron;ka se nalazila pod danskom krunom. 1917 - Rođen je Din Martin, američki filmski glumac, pevač i zabavljač, koji je početnu slavu stekao u tandemu s komičarem Džerijem Luisom, s kojim je snimio 18 filmova. Igrao je i u kriminalističkim filmovima i vesternima. Filmovi: &quot;Artisti i modeli&quot;, &quot;Holivud ili propast&quot;, &quot;Rio Bravo&quot;, &quot;Četvoro za Teksas&quot;. 1920 - Rođen je francuski političar i publicista Žorž Mar&scaron;e, generalni sekretar Francuske Komunističke partije od 1972. do 1994. Osamdesetih godina 20. veka se, pod uticajem italijana, opredelio za politiku &quot;evrokomunizma&quot;. Dela: &quot;&Scaron;ta je Francuska Komunistička partija?&quot;, &quot;Demokratski izazov&quot;, &quot;Politika Francuske Komunističke partije&quot;, &quot;Govorimo otvoreno&quot;, &quot;Odgovori&quot;, &quot;Nada u sada&scaron;njost&quot;. 1928 - Rođen je američki filmski režiser Džejms Ajvori, koji je tokom većeg dela karijere snimao u Indiji, ostav&scaron;i veran tematici vezanoj za tu zemlju i posle prelaska u Evropu. Filmovi: &quot;Kućevlasnik&quot;, &quot;&Scaron;ekspir-Valah&quot;, &quot;Guru&quot;, &quot;Divlji&quot;, &quot;Kvartet&quot;, &quot;Vrelina i pra&scaron;ina&quot;. 1935 - Umro je ruski biolog Ivan Vladimirovič Mičurin, koji se bavio pobolj&scaron;anjem sorti voćaka, eksperimenti&scaron;ući s aklimatizacijom biljaka na hladne zime. Različitim postupcima, hibridizacijom, selekcijom i kalemljenjem, odgajio je niz otpornih sorti tre&scaron;anja, kajsija, vinove loze i vi&scaron;anja. 1938 - Studenti Beogradskog univerziteta organizovali su akademiju posvećenu odbrani Čehoslovačke od Nemačke, pod parolom &quot;Vernost za vernost&quot;. Prijavile su se hiljade dobrovoljaca, ali nikada nisu angažovani, a Čehoslovačku su saveznici prepustili Nemačkoj. 1939 - Kralj Džordž VI postao je prvi britanski monarh koji je stupio na tlo SAD, biv&scaron;e kolonije Ujedinjenog Kraljevstva. 1940 - Nemačka je u Drugom svetskom ratu dovr&scaron;ila zaposedanje Norve&scaron;ke. 1942 - Posle niza ogorčenih bitaka, u Drugom svetskom ratu je počeo zavr&scaron;ni nemački napad na Krim radi zauzimanja Kerča i Sevastopolja. Sovjetske snage su pružile žestok otpor neprijatelju neuporedivo nadmoćnijem u tenkovima i avionima, ali su posle mesec dana delom uni&scaron;tene, a delom evakuisane s poluostrva. Sevastopolj je pao posle 250 dana herojske odbrane. 1942 - Okončana je četvorodnevna bitka za pacifička ostrva Midvej, u kojoj su Amerikanci naneli prvi ozbiljan poraz Japancima u Drugom svetskom ratu. 1942 - U Jajincima je streljan srpski slikar jevrejskog porekla Bora Baruh, zarobljen kao učesnik Partizanskog pokreta u Drugom svetskom ratu. Izlagao je u Parizu, Londonu i Beogradu. Na njegovim slikama preovlađuju pejzaži Pariza i Beograda, mora, zatim mrtva priroda, portreti, kompozicije. U poslednjim godinama života slikao je motive iz rata i logora. 1944 - Vrhovni &scaron;tab Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Jugoslavije stigao je na ostrvo Vis. Posle neuspelog nemačkog vazdu&scaron;nog desanta na Drvar 25. maja 1944. deo Vrhovnog &scaron;taba prebačen je sovjetskim avionom u Bari, a zatim britanskim ratnim brodom na Vis. 1948 - Predsednik Čehoslovačke Eduard Bene&scaron; podneo je ostavku, ne želeći da potpi&scaron;e novi ustav prema kojem je zemlja postala komunisticka država. 1967 - Trećeg dana &Scaron;estodnevnog izraelsko-arapskog rata izraelske snage izbile su na Suecki kanal. 1970 - Umro je engleski pisac Edvard Morgan Forster, o&scaron;trouman posmatrač i analitičar, duhovit i ironičan. Živeo je u Italiji, Grčkoj, Egiptu, i neka dela su tematski vezana za te zemlje. Dela: romani &quot;Gde se anđeli pla&scaron;e da kroče&quot;, &quot;Soba sa izgledom&quot;, &quot;Jedno putovanje u Indiju&quot;, &quot;Najduže putovanje&quot;, priče &quot;Nebeski omnibus&quot;, &quot;Večni trenutak&quot;, studija &quot;Vidovi romana&quot;. 1971 - Sovjetski vasionski brod &quot;Sojuz II&quot; spojio se u orbiti oko Zemlje sa svemirskom stanicom &quot;Saljut&quot;. 1973 - Kancelar Zapadne Nemačke Vili Brant doputovao je u Izrael, kao prvi zapadnonemački lider koji je posetio jevrejsku državu. 1974 - U Ivanjici je pu&scaron;tena u rad prva zemaljska satelitska stanica u Jugoslaviji za međukontinentalne telefonske linije i TV programe. Stanica je potpuno razorena bombardovanjima iz vazduha u proleće 1999. tokom agresije NATO na Srbiju (SRJ). 1980 - Umro je američki pisac Henri Miler. Zabranjivana kao pornografska i opscena, njegova dela sadrže stranice vrhunske lepote i lucidne esejističke i filozofske digresije. Bavio se i slikarstvom. Dela: romani &quot;Crno proleće&quot;, &quot;Jarčeva obratnica&quot;, &quot;Rakova obratnica&quot;, &quot;Mirni dani u Kli&scaron;iju&quot;, trilogija &quot;Ružičasto raspeće&quot; (&quot;Pleksus&quot;, &quot;Neksus&quot;, &quot;Seksus&quot;), putopis &quot;Kolos iz Marusija&quot;, meditativno-kritička proza &quot;Kosmolo&scaron;ko oko&quot;, &quot;Mudrost srca&quot;, &quot;Nedelja posle rata&quot;, &quot;Knjige mog života&quot;. 1981 - Izraelski avioni su razorili irački nuklearni reaktor &quot;Osirak&quot; blizu Bagdada. 1988 - U Banglade&scaron;u je usvajanjem ustavnog amandmana islam progla&scaron;en državnom religijom. 1990 - Predstavnički dom SAD izglasao je zabranu prodaje računara i telekomunikacione opreme Sovjetskom Savezu dok Moskva ne otpočne pregovore o nezavisnosti Litvanije. 1995 - Predsednik Tajvana Li Teng Hui stigao je u Kaliforniju kao prvi &scaron;ef te zemlje koji je stupio na tlo SAD. Ova poseta, mada zvanično samo privatnog karaktera, izazvala je o&scaron;tru osudu zvaničnog Pekinga, po&scaron;to Kina Tajvan smatra integralnim delom svoje teritorije. Tajvan (Formoza) istorijski jeste sastavni deo Kine, mada je od kraja 19. veka bio japanska kolonija. Poražene snage kineskih nacionalista (antikomunista) nakon revolucije u Kini izbegle su na Tajvan 1949. 1996 - Vojna hunta Mjanmara, ranije Burma, donela je zakon kojim je ućutkala Nacionalnu ligu za demokratiju, glavnu opozicionu partiju pod vođstvom Aung San Su Ći, dobitnice Nobelove nagrade za mir. 1999 - U napadu avijacije NATO, sa sedam projektila je uni&scaron;tena farma ovaca u selu Podgorac kod Boljevca, na kojoj je ubijeno troje civila, među kojima dve žene, a u napadu na novosadsku rafineriju nafte, u obližnjem naselju &quot;&Scaron;angaj&quot; na kućom pragu je ubijen radnik &quot;Novkabela&quot; Milan Bajić. Avioni NATO napali su tog dana i ciljeve u Pančevu, Beogradu, Vrdniku, Rumi, Kraljevu, Jagodini, Ćupriji, Gornjem Milanovcu, Sjenici, Podujevu, Peći, Suvoj Reci, Pri&scaron;tini, &Scaron;trpcu, Kosovskoj Vitini, Gnjilanu, Dečanima, Prizrenu, Đakovici, Vučitrnu, &Scaron;timlju, Draga&scaron;u. 2004 - Sud u Ruandi osudio je biv&scaron;eg predsednika te afričke zemlje Pastera Bizimunua na 15 godina zatvora, pod optužbom da je stvorio naoružanu miliciju, proneverio državni novac i podsticao etnički motivisano nasilje. 2006 - Ubijen je lider Al Kaide u Iraku Abu Musab el Zarkavi u zajedničkoj akciji američke i iračke vojske u Bakubi, severno od Bagdada. Al Zarkavi je bio lider grupe &quot;Tavid el džihad&quot; (Versko ujedinjenje i sveti rat), ogranka &quot;Al Kaide&quot;,i smatran je simbolom iračke pobune, glava mu je bila ucenjena na 25 miliona dolara. 2008 - Srpska teniserka Ana Ivanović pobedila je na Otvorenom prvenstvu Francuske u tenisu (Rolan Garos), po&scaron;to je u finalnom meču pobedila Ruskinju Dinaru Safinu sa 6:4, 6:3. 2008 - Umro je italijanski režiser Dino Rizi, jedan od velikana italijanske komedije. Postao je slavan pedesetih 20. veka serijom filmova &quot;Hleb, ljubav i&quot;. Jedan od njegovih poznatih filmova je &quot;Miris žene&quot; iz 1974. s Vitoriom Gasmanom u glavnoj ulozi. Na međunarodnom filmskom festivalu u Veneciji 2002. dobio je Zlatnog lava za životno delo. 2011 - Umro je Horhe Semprun, &scaron;panski književnik, i biv&scaron;i ministar kulture. Veći deo života proveo je, kao ubeđeni komunista, van rodne &Scaron;panije. Dela: &quot;Federiko Sančez vas pozdavlja&quot;, &quot;Autobiografija Federika Sančeza&quot;, &quot;Druga smrt Ramona Merkadera&quot;, &quot;Dvadeset godina i jedan dan&quot;, &quot;Pisanje i život&quot;. Pisao je scenarija za film, uključujući filmove Alena Renea i Koste Gravasa: &quot;Rat je gotov&quot;, &quot;Staviski&quot;, &quot;Z&quot;, &quot;Priznanje&quot;. 2017 - U dva paralelna teroristička napada u Teheranu, Iran, ubijene su 23 osobe, među njima 5 napadača, a 52 osobe su povređene. Napadnuta je skup&scaron;tina te zemlje kao i Homeinijev mauzolej. Takozvana Islamska država preuzela je odgovornost. 2021 - U sudaru dva voza kod grada Dahraki, provincija Sind, Pakistan, poginulo je 65 osoba a oko 150 je povređeno. Jedna kompozicija je iskočila iz &scaron;ina, da bi potom u nju udario drugi voz. 2023 - Preminuo je Vlada Kanić, pesnik, pevač, &scaron;ansonjer, najpoznatiji kao autor pesme &quot;Ima jedan kućerak u Sremu&quot;. Rođen u Zemunu, po profesiji je bio građevinski inženjer. Muzikom se bavio jo&scaron; &scaron;ezdesetih, na Omladinskom festivalu u Subotici 1963. godine osvojio je nagradu publike, na Beogradskom proleću nastupao je 1967. godine. Od sredine osamdesetih živeo je Norve&scaron;koj. Druge kompozicije: &quot;Baća&quot;, &quot;Čamac stari&quot;, &quot;Nemoj da bude&scaron; kao ja&quot;. Zbirke poezije: &quot;Rane u du&scaron;i&quot;, &quot;Rane u glavi&quot;.

Na današnji dan, 7. jun

0 Komentari