Na današnji dan, 23. maj

1430 - Burgunđani su u Stogodi&scaron;njem ratu u Kompijenju zarobili francusku nacionalnu junakinju Jovanku Orleanku i predali je Englezima, koji su je potom izveli na crkveni sud i 1431. osudili na smrt pod optužbom da je jeretik i ve&scaron;tica. Na osnovu ove presude Jovanka Orleanka je spaljena na lomači.1498 - Na lomači je spaljen italijanski verski reformator Đirolamo Savonarola, dominikanski kaluđer, koji je kritikovao moralnu iskvarenost rimske kurije, posebno pape Aleksandra VI. Doneo je pritom i duh rigidnosti, s navodnom verskom motivacijom. Podstakao je i vodio ustanak u Firenci 1494. kada je zbačen s vlasti Pjetro de Mediči i proterana porodica Mediči. Papa ga je ekskomunicirao iz rimokatoličke crkve, a 1498. je uhvaćen, osuđen, i potom spaljen na lomači. Dela: &quot;Propovedi&quot;, &quot;Ispitivanje savesti&quot;.1533 - Kenterberijski nadbiskup Tomas Krenmer objavio je da je poni&scaron;ten brak engleskog kralja Henrija VIII sa Katarinom Aragonskom te da je zakonito njegovo venčanje sa Anom Bolen zaključenoj januara 1533. Reakcija Vatikana bila je veoma o&scaron;tra i nepomirljiva.1618 - Pobunom Čeha protiv Habzbur&scaron;ke monarhije, u Pragu, izbio je Tridesetogodi&scaron;nji rat. Razljućeni građani su, poput slične situacije tokom pobune Husita u Pragu protiv rimokatolika 1419. izbacili kroz prozor Gradske većnice namesnike cara Ferdinanda II Austrijskog, zbog ru&scaron;enja dve protestantske crkve nedaleko od Praga. U ratu koji je izbio protiv Habzburga, protestantskim Česima u pomoć su priskočile Danska, docnije &Scaron;vedska, Engleska, pa i Francuska (iz političkih razloga, iako većinski katolička). Rat je obeležen masovnim pusto&scaron;enjima i krajnjim svirepostima. Prema najvi&scaron;im procenama čak 30 odsto stanovni&scaron;tva nemačkog carstva je stradalo. Sama Če&scaron;ka jo&scaron; teže. Rat je okončan Vestfalskim mirom 1648, kojim je Francuska dobila od Nemačke Alzas i delove Lorene, &Scaron;vedska Istočnu Pomeraniju i posede na u&scaron;ćima velikih nemačkih reka, Holandiji i &Scaron;vajcarskoj je priznata nezavisnost, nemačke zemlje su postale gotovo potpuno suverene, a rimsko-nemački carevi iz dinastije Habzburg izgubili su svaku stvarnu vlast, osim na starim Habzbur&scaron;kim posedima.1707 - Rođen je &scaron;vedski prirodnjak Karl fon Line, osnivač moderne sistematike u biologiji, koji je prvi postavio principe definisanja rodova i vrsta i uveo binarnu (dvojnu) nomenklaturu, tako da svaka biljka i životinja ima dva imena - roda i specije (vrste). Osnivač je i prvi predsednik &Scaron;vedske akademije nauka i Prirodnjačkog muzeja. Njegova sistematika biljaka prema polnim organima važi i sada. Dela: &quot;Systema naturae&quot;, &quot;Philosophia botanica&quot;, &quot;Genera plantarum&quot;, &quot;Species plantarum&quot;.1848 - Rođen je nemački inženjer i pronalazač Oto Lilijental, jedan od pionira avijacije. Studirajući let ptica usavr&scaron;io je jedrilicu i dokazao superiornost zakrivljenih nad ravnim krilima. Konstruisao je 1896. prvi planer dvokrilac i iste godine je poginuo prilikom probnog leta.1883 - Rođen je američki glumac Daglas Ferbanks, veoma popularan u periodu nemog filma, jedan od najpoznatijih pustolova u istoriji kinematografije. Filmovi: &quot;U znaku Zoroa&quot;, &quot;Tri musketara&quot;, &quot;Crni pirat&quot;, &quot;Robin Hud&quot;, &quot;Bagdadski lopov&quot;.1886 - Umro je nemački istoričar Leopold fon Ranke, profesor Berlinskog univerziteta, član Pruske akademije nauka. Studirao je teologiju i filologiju i doktorirao filozofiju. Za počasnog člana Dru&scaron;tva srpske slovesnosti izabran je 1849. Kao rezultat saradnje s Vukom Karadžićem, 1829. objavio je delo &quot;Srpska revolucija&quot; jednu od najboljih knjiga o srpskim ustancima 1804. i 1815. kojom je skrenuo pažnju evropske javnosti na borbu srpskog naroda za oslobođenje. Ostala dela: &quot;Istorija Francuske&quot;, &quot;Istorija Engleske&quot;, &quot;Rimske pape&quot;, &quot;Nemačka istorija za vreme Reformacije&quot;.1906 - Umro je norve&scaron;ki pisac Henrik Ibzen, jedan od najvećih u istoriji drame, bespo&scaron;tedan kritičar građanskog dru&scaron;tva. Mnogo je putovao po Evropi, izučavajući dramaturgiju i pi&scaron;ući. Nakon 20 godina vratio se u Norve&scaron;ku i postao upravnik nacionalnog teatra u Oslu. Njegove drame pogađaju bit građanskog dru&scaron;tva koje počiva na neiskrenosti. Dela: &quot;Pretendenti na presto&quot;, &quot;Brand&quot;, &quot;Per Gint&quot;, &quot;Savez mladih&quot;, &quot;Stubovi dru&scaron;tva&quot;, &quot;Lutkin dom&quot;, &quot;Aveti&quot;, &quot;Narodni neprijatelj&quot;, &quot;Divlja patka&quot;, &quot;Rosmersholm&quot;, &quot;Gospođa s mora&quot;, &quot;Heda Gabler&quot;, &quot;Graditelj Sulnes&quot;, &quot;Mali Ejulf&quot;, &quot;Jun Gabrijel Borkman&quot;, &quot;Kad se mi mrtvi probudimo&quot;, poezija &quot;Pesme&quot;.1908 - Rođen je američki fizičar Džon Bardin, dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1956. i 1972. Istraživao je poluprovodnike i superprovodljivost, a s Vilijamom &Scaron;oklijem prona&scaron;ao je tranzistor.1915 - Italijanske trupe započele su napad na austrijske položaje na Soči, čime je Italija u&scaron;la u Prvi svetski rat na strani sila Antante. Italijanski doprinos pobedi saveznika bio je objektivno veoma mali, ali njeni dobici nisu bili zanemarljivi. Pripojila je Južni Tirol, Trst, Furlaniju, Istru, delove Dalmacije, kao i neke teritorije u severnoj i istočnoj Africi.1920 - Osnovana je Komunistička partija Indonezije, prva takva politička organizacija u Aziji.1939 - Adolf Hitler obelodanio je nameru da započne svetski rat obraćajući se najvi&scaron;im nemačkim vojnim komandantima: &quot;Ovoga puta nema mnogo da se raspravlja. Imaćemo rat. Odlučio sam da zbri&scaron;em Poljsku. Od uspeha ovog poduhvata zavisi uspeh svega &scaron;to posle toga dolazi. Mi sada odlučujemo o sudbini Nemačke za hiljadu godina&quot;. Drugi svetski rat počeo je invazijom na Poljsku prvog septembra 1939.1939 - Britanski parlament usvojio je plan o stvaranju nezavisne države u tada britanskoj mandatnoj teritoriji Palestini do 1949. u kojoj bi zajedno živeli Arapi i Jevreji.1945 - Samoubistvo je izvr&scaron;io nemački ratni zločinac Hajnrih Himler, &scaron;ef zloglasne nacističke policije Gestapo od 1936. Jedan od najbližih saradnika vođe Trećeg rajha Adolfa Hitlera ubio se dan po&scaron;to su ga Britanci zarobili.1949 - Osnovana je Savezna Republika Nemačka, s Bonom kao glavnim gradom.1951 - Rođen je ruski velemajstor Anatolij Jevgenjevič Karpov, jedan od najuspe&scaron;nijih u istoriji &scaron;aha. Kao izazivač &scaron;ampiona 1975. postao je prvak sveta bez borbe, po&scaron;to je Fi&scaron;er odbio da igra meč pod uslovima koje je propisala FIDE. Odbranio je titulu u mečevima s Korčnojem 1978. i 1981, a izgubio je krajem 1985. u meču s Garijem Kasparovom. Tome je prethodio meč istih rivala početkom 1985, igran na &scaron;est dobijenih partija, koji je predsednik FIDE, prekr&scaron;iv&scaron;i pravilnik, prekinuo pri rezultatu 5:3 za Karpova, uz 40 remija.1960 - Izrael je saop&scaron;tio da je u Argentini uhvaćen nemački nacista Adolf Ajhman i da će mu u Izraelu biti suđeno kao te&scaron;kom ratnom zločincu, krivcu za smrt miliona Jevreja i pripadnika drugih naroda.1971 - U zemljotresu koji je razorio grad Bingol u istočnoj Turskoj poginulo je najmanje hiljadu osoba.1992 - Generalna skup&scaron;tina Ujedinjenih nacija primila je u članstvo UN Sloveniju, Hrvatsku i Bosnu i Hercegovinu.1995 - Izrael je suspendovao plan o konfiskaciji arapske zemlje u istočnom Jerusalimu.1997 - Predsedničke izbore u Iranu uverljivo je dobio predvodnik umerene političke struje Muhamed Hatami.1999 - NATO avioni pogodili su razornim projektilima najveće razvodno postrojenje i trafo-stanicu u termoelektrani &quot;Nikola Tesla&quot; A kod Obrenovca i postrojenja Elektroprivrede Srbije za prenos električne energije u Ni&scaron;u, Novom Sadu i Drmnu kod Kostolca, zbog čega je 70 odsto potro&scaron;ača u Srbiji ostalo bez struje.2000 - Izrael je povukao poslednje vojnike iz južnog Libana.2003 - Predstavom &quot;Rodoljupci&quot; Jovana Sterije Popovića u režiji Dejana Mijača, svečano je otvoreno renovirano zdanje Jugoslovenskog dramskog pozori&scaron;ta. &quot;Novo ruho&quot; pozori&scaron;ta osnovanog 1947. i stradalog u požaru oktobra 1997. arhitektonsko re&scaron;enje Zorana Radojičića, Dejana Miljkovića i Ivana Milenkovića vi&scaron;estruko je nagrađivano.2004 - Horst Keler, biv&scaron;i direktor Međunarodnog monetarnog fonda i predsednik Evropske banke za obnovu i razvoj, izabran je za devetog posleratnog predsednika Nemačke s petogodi&scaron;njim mandatom.2004 - Najmanje 34 osobe su poginule u sukobima američkih okupacionih snaga i sledbenika &scaron;iitskog radikalnog vođe Moktade el Sadra u iračkim gradovima Kufa i Nadžaf.2007 - Izrečena je presuda dvanaestorici optuženih za ubistvo predsednika vlade Srbije Zorana Đinđića. Osuđeni su na ukupno 378 godina zatvora.2012 - Pakistanac &Scaron;akil Afridi koji je pomagao američkoj Centralnoobave&scaron;tajnoj službi (CIA) da uđe u trag Osami bin Ladenu, osuđen je od strane suda u Pe&scaron;avaru na 33 godine robije, zbog izdaje. Afridi, po zanimanju lekar, koristio je lažnu kampanju vakcinacije kako bi pomogao CIA i prikupljao DNK dokaze.2013 - Most koji povezuje Sijetl u SAD sa Kanadom, odnosno Vankuverom, sru&scaron;io se, pri čemu je u reku palo vi&scaron;e vozila. Preko mosta izgrađenog 1955. prelazio je autoput s četiri trake. Incident je pokrenuo niz pitanja o problematičnoj infrastrukturi u SAD. Udruženje civilnih inženjera SAD navelo je da je vi&scaron;e od četvrtine od ukupno 7.840 mostova u državi Va&scaron;ington strukturno neadekvatno ili funkcionalno zastarelo.2017 - Filipinski predsednik Rodrigo Duterte proglasio je vanredno stanje na ostrvu Mindanao u sklopu borbe protiv islamističke grupe Maute, ekstremističke organizacije povezane sa tzv. Islamskom državom.2017 - Umro je Rodžer Mur, britanski glumac, upamćen po ulogama Džejmsa Bonda. Rođen u Londonu, posle profesije manekena početkom pedesetih, počeo je da se bavi glumom. Posle &Scaron;ona Konerija i Džordža Lezenbija, bio je treći Džejms Bond, u ukupno sedam filmova. Bio je posvećen humanitarnom radu, od 1991. i kao Unicefov ambasador dobre volje. Zvanje viteza britanska kruna dodelila mu je 2003.2018 - Nikola Gruevski, predsednik vlade Makedonije od 2006. do 2016. osuđen je na dve godine zatvora, u odsustvu, s obrazloženjem da je nezakonito uticao na zvaničnike ministarstva unutra&scaron;njih poslova 2012. godine, prilikom kupovine luksuznog blindiranog automobila. Presudu je opozicija ocenila kao politički motivisanu, a Gruevski je novembra 2018. dobio politički azil u Mađarskoj.2021 - Prilikom pada žičare koja se kretala od Strese na obali jezera Mađore ka planini Motarone, Pijemont, Italija, poginulo je 14 osoba.2025 - Čak 45 osoba stradalo je prilikom jakih grmljavina u državi Utar Prade&scaron;, Indija. Delhi i okolinu pogodile su tih dana oluje praćene obilnim padavinama, grmljavinom, poplavama.

Na današnji dan, 23. maj

0 Komentari