Tri decenije posle "Oluje": Kako je Subotica postala novi dom hiljadama prognanih

Svakog avgusta, kada se obeležava godišnjica vojno-policijske akcije "Oluja", ne vraćaju se samo slike beskrajnih kolona traktora, automobila i ljudi koji su, noseći tek poneku torbu i najosnovnije stvari, napuštali svoje domove. Ožive i sećanja na gradove koji su tim ljudima otvorili vrata i pružili im priliku za novi početak. Jedan od njih bila je i Subotica.

Početkom devedesetih godina ratovi u Hrvatskoj, a potom i u Bosni i Hercegovini, doveli su na sever Bačke veliki broj porodica koje su bežale od sukoba. Novi talas izbeglica stigao je nakon akcije "Oluja", koja je počela 4. avgusta 1995. godine.

Prema podacima Dokumentaciono-informacionog centra "Veritas", tokom operacije i neposredno nakon nje poginulo je ili nestalo oko 2.000 Srba, dok je više od 220.000 ljudi iz tadašnje Republike Srpske Krajine izbeglo iz svojih domova. Za svega nekoliko dana područje na kojem su Srbi živeli vekovima gotovo je ostalo bez srpskog stanovništva.

Za većinu prognanih put je vodio ka Srbiji i Republici Srpskoj. Mnogi su stigli u Vojvodinu, a značajan broj porodica utočište je pronašao upravo u Subotici i okolnim naseljima. Grad koji je od davnina poznat po multietničnosti, različitim kulturama i običajima postao je mesto u kojem su hiljade ljudi pokušale da život izgrade ispočetka.

PATRICK BAZ / AFP / Profimedia

Novi početak daleko od zavičaja

Za one koji su stigli u Suboticu rat nije bio samo istorijski događaj, već lična tragedija. Iza sebe su ostavili kuće, imanja, uspomene, grobove predaka i život kojem više nisu mogli da se vrate.

Mnogi su u grad došli gotovo bez ikakve imovine. Prve godine bile su ispunjene neizvesnošću, potragom za poslom, stanom i načinom da se porodice ponovo osamostale.

Vremenom su se uključivali u privredni, kulturni i društveni život grada, dok su njihova deca odrastala zajedno sa vršnjacima u subotičkim školama, sportskim klubovima i kulturnim društvima.

Danas su brojni nekadašnji prognanici uspešni privrednici, zanatlije, lekari, profesori, sportisti i umetnici. Mnogi su upravo u Subotici osnovali porodice, pa generacije rođene nakon rata ovaj grad doživljavaju kao jedini dom koji poznaju.

Zavičaj sačuvali kroz tradiciju

Iako su novi život pronašli na severu Bačke, mnogi nisu zaboravili svoje poreklo. Kroz udruženja, zavičajne večeri, folklor, pesmu, običaje i tradicionalnu kuhinju nastavili su da čuvaju identitet krajeva iz kojih potiču.

Ta raznolikost vremenom je postala deo bogatog kulturnog mozaika Subotice. Grad koji je i ranije bio poznat po susretu različitih naroda, vera i kultura dobio je novu dimenziju, dok su prognanici postali aktivni učesnici društvenog života i svojim radom doprineli razvoju lokalne zajednice.

EPA/DANIEL KASAP

Sećanje koje ne bledi

Dok se u Hrvatskoj 5. avgust obeležava kao Dan pobede i domovinske zahvalnosti, u Srbiji i Republici Srpskoj 4. avgust posvećen je sećanju na stradale i prognane Srbe.

Za mnoge porodice koje danas žive u Subotici taj datum nije samo istorijska godišnjica. To je podsetnik na izgubljeni zavičaj, ali i na težak put koji ih je doveo do novog doma.

EPA-EFE/MIRO LELAS

Parastos stradalim i prognanim Srbima

Nakon Svete liturgije, koja je danas počela u 9.30 časova u Hramu Svetog Vaznesenja Gospodnjeg, služen je parastos stradalim i prognanim Srbima u vojno-policijskoj akciji "Oluja".

Kao i prethodnih godina, građani su se okupili da odaju počast žrtvama i pomole se da buduće generacije nikada ne iskuse ni deo stradanja i gorčine koje je doneo taj period.

U Subotici se i ove godine organizuje program posvećen sećanju na stradale i prognane, u organizaciji Saveza srpskih udruženja Severnobačkog okruga i Fondacije "Svetozar Miletić".

Takvi skupovi prilika su da se sačuva sećanje na stradanje, ali i da mlađe generacije razumeju zbog čega su devedesete godine trajno promenile demografsku i društvenu sliku brojnih gradova, među kojima je i Subotica.

Tri decenije kasnije, mnogi koji su u ovaj grad stigli kao izbeglice više se tako ne predstavljaju. Oni su danas Subotičani.

Njihove životne priče ostale su trajni deo istorije grada i svedočanstvo o tome kako je, uprkos gubitku i tragediji, moguće izgraditi novi život i postati deo zajednice koja je pružila priliku za novi početak.