Vučević za "Kompas": "Ideološka fantazmagorija samostalne Vojvodine"

Kolumnu prenosimo u celosti:

"Jedan od najvažnijih dokumenata iz 1945. godine nosi formulaciju koja ostavlja veoma malo prostora za tumačenja o tadašnjoj državnosti severne srpske pokrajine

Pre nekoliko dana na portalu Autonomija.info osvanuo je tekst dr Branislave Kostić pod naslovom '31. jul – Dan Autonomne Pokrajine Vojvodine'. Za svakog ozbiljnog istoričara i pravnika ovaj tekst ne predstavlja ništa drugo do hrpu pseudonaučnih teza i otvorenog falsifikovanja prošlosti. Autorka, u predmetnom tekstu, pokušava da izmisli neki kvazisuverenitet Vojvodine, tamo gde ga nikada nije ni bilo. Smatrao sam da na pomenuti tekst moram da reagujem, tim pre što je ova tema dugo korišćena za kreiranje lažnog narativa o tome kako je Vojvodina u Srbiju ušla kao politički, ekonomski, kulturni i istorijski entitet, sa svojom zaokruženom teritorijom , organima vlasti i na osnovu legitimnih odluka tih organa, a kako piše autorka gore pomenutog teksta.

Krajnje je vreme da se te političke fantazije ogole pred ogledalom istorijskih činjenica, ustavnog prava i dubokih istorijskih korena srpske Vojvodine. U suprotnom, žmurimo pred klasičnim aktivnostima Agitpropa u pokušaju kreiranja neistinitog narativa.

Glavna i fundamentalna teza Branislave Kostić glasi da je Vojvodina 1945. godine konstituisana kao 'samostalan politički entitet', koji je tek nakon toga ušao u sastav Srbije, te da njena autonomija nije 'poklon' Beograda. To je stara i vrlo agresivna teza svih velikih autonomaša. Kako gospođa Kostić navodi, ta moderna Vojvodina je ušla u sastav Srbije kao dela Jugoslavije, a ne u sastav Srbije kao suverene, samostalne, nezavisne države. Tako je Jugoslavija, dok je postojala, bila garant položaja Vojvodine u Srbiji, navod je Kostićeve. Iz ovoga, naravno, sledi da pošto Jugoslavije više nema, samim tim ne postoji više nijedan pravni ili faktički argument, koji bi Vojvodinu činio sastavnim delom Srbije. Deca Saveza komunista Jugoslavije i pasionirani ljubitelji Ustava iz 1974. godine iskreno veruju u tu hipotezu, naravno, praveći paralele i sa položajem i statusom druge srpske pokrajine – Kosova i Metohije, smatrajući da je Vojvodina, protivno svojoj volji danas naterana da bude deo Srbije. Ova tvrdnja ne ruši se samo pred ustavnim pravom, već pred elementarnom pismenošću.

Analizirajmo tekst Rezolucije od 31. jula 1945. godine, na koji se autorka, ali i svi pravi autonomaši pozivaju. Šta tamo zapravo piše? Tačan i zvaničan naziv tog dokumenta glasi: 'Molba Prve skupštine izaslanika naroda Vojvodine za priključenje Autonomne Vojvodine Federalnoj Srbiji.'

Obratimo pažnju na rečnik i detalje. Pobednička, revolucionarna Skupština izaslanika u Novom Sadu, svesno koristi glagol 'moliti' i termin 'da se priključi'.

Prvo, suvereni državotvorni subjekti ne mole nikoga, oni sklapaju međunarodne ugovore kao ravnopravne strane. Činjenica da Skupština izaslanika naroda Vojvodine moli AVNOJ i Narodnu skupštinu Srbije da prime njenu izjavu, jasno dokazuje da izaslanici u Novom Sadu nisu imali nikakav ustavotvorni suverenitet. Bili su svesni da su privremeno, revolucionarno telo koje priznaje Beograd kao jedini izvor legitimne vlasti. Takođe, važno je istaći činjenicu da oni nisu ni pokušali da preko Jugoslavije mole priključenje Srbiji, nego upravo suprotno, da se priključe Srbiji koja je po AVNOJ-evskoj doktrini bila federalna članica Jugoslavije u nastajanju.

Drugo, termin 'priključenje' (a ne ujedinjenje) pravno označava utapanje u već postojeći pravni poredak. Priključenje Srbiji u ovom smislu bukvalno znači utapanje u ustavnopravni sistem i poredak Srbije.

To je u praksi 'zacementirao' Ustav Narodne Republike Srbije iz 1947. godine. Član 2 ovog Ustava eksplicitno navodi: 'U sastav Narodne Republike Srbije ulazi Autonomna Pokrajina Vojvodina… koje su osnovane odlukom Narodne skupštine Srbije.' Dakle, Vojvodina nije ušla u Srbiju kao formirana država, već je Srbija svojim Ustavom, odnosno odlukom Narodne skupštine osnovala pokrajinu, uvažavajući prethodno izraženu političku želju, tzv. izaslanika naroda od 31. jula 1945. godine. Treba na ovom mestu podsetiti na to da je na Skupštini izaslanika naroda, održanoj 30. i 31. jula 1945. godine u Novom Sadu, bilo i značajnih govora i govornika, a jedan od njih bio je i Šoti Pal, koji je istupao kao predstavnik mađarskog naroda u korist prisajedinjenja Srbiji.

Kakav je to 'entitet' bila Vojvodina 1947. godine odslikavaju i njen finansijski i pravni položaj. Prema Ustavu iz 1947. godine, Vojvodina je bila obična administrativno-teritorijalna celina. Nije imala sopstveni ustav (već statut koji je odobravao Beograd), nije imala sopstvenu zakonodavnu vlast, niti sudske atribute. Što se tiče finansija, budžet Vojvodine je bio potpuno zavisan od republičkog budžeta u Beogradu. Pokrajina nije imala izvorne prihode, niti poreski suverenitet. Beograd je određivao koliko će se novca ubrati i koliko će se Novom Sadu dodeliti za osnovne administrativne troškove. Tvrditi da je Vojvodina 1945. godine bila 'samostalan entitet' sa istorijskim pravima predstavlja manifestaciju ustavnopravne nepismenosti. Taj ustav bio je mnogo centralističkiji od današnjeg ustava, pa se postavlja pitanje da li autonomaši uopšte treba da ga slave? Očigledno je da je ovaj datum upravo argumentum acontrario. Njihovih pet minuta naišlo je u procesu federiranja federacije i vraćanja na tekovine Četvrtog kongresa Komunističke partije Jugoslavije. Ali, kao što se u pokušaju da predstave institucionalno-pravnu tradiciju nekakve gotovo samostalne Vojvodine pozivaju na nesretnog Dudu Boškovića (koji je u današnjem smislu zapravo bio kombi stranka i klasičan eksponent Zagreba i Mačekove antisrpske politike), tako i u ovom pogledu pokušavaju da kreiraju narativ o Vojvodini kao gotovo federalnoj jedinici u federalnoj Srbiji, čiji je garant federalna Jugoslavija. Konstrukcija je netačna i neinteligentna i ne treba ni u narativu prihvatati ovakve neistine, nego ih treba demontirati na vreme. Išlo se čak i dotle da je poslanička grupa u Skupštini Autonomne Pokrajine Vojvodine, pod nazivom Vojvođanski front (čija je okosnica LSV, i opet uzor u Dudi Boškoviću), predlagala da se u pokrajinsku skupštinsku odluku o utvrđivanju i svečanom obeležavanju datuma od pokrajinskog značaja unese odredba da se 31. jul svečano praznuje kao Dan Vojvodine. Neko je ipak morao da im kaže da se tog dana formulisala volja tzv. narodnih predstavnika da se zamoli Srbija u pogledu toga da sebi priključi Vojvodinu (odnosno ono što su komunisti odlučili da ostane od nje kada su Baranju i neke druge teritorije pripisali Hrvatskoj). Ako je u nečemu troma i nedovoljno aktivna srpska inteligencija (čast izuzetcima), to je onda definitivno u razbijanju lažnih narativa. Te aktivnosti se do te mere potcenjuju da se na kraju dozvoli da one počnu da bujaju. Jedan od primera toga jeste tzv. državnopravna zaokruženost Vojvodine 1945. godine. Dobrim delom, za razvoj ove ideje kriv je upravo naš obrazovni sistem, duboko ukorenjen u socijalističkom samoupravljanju.

Kostićeva lamentira nad sudbinom pokrajine koja je danas navodno 'kulturološki poprostačena', imputirajući postojanje nekakve autohtone, nadnacionalne 'vojvođanske kulture'. To je stara, otrcana autošovinistička dogma. Postavlja se prosto pitanje: Šta je to 'vojvođanska kultura', gde je ona nastala i ko ju je formalno proglasio?

Odgovor je kratak: nigde i niko. To je istorijska glupost i ideološki konstrukt.

Kultura na prostorima današnje Vojvodine nikada nije bila unificirana, niti regionalna u državotvornom smislu. Ona je uvek bila i ostala kultura naroda koji na tom prostoru žive. To je srpska kultura – oličena u Matici srpskoj, u fruškogorskim manastirima, u nasleđu Branka Radičevića i Jovana Jovanovića Zmaja. To je istovremeno i mađarska, slovačka, rumunska, hrvatska i bunjevačka i svaka druga kultura, od kojih svaka vuče korene iz svojih nacionalnih matica i tradicija. Pokušaj da se od mešavine ovih bogatih nacionalnih kultura stvore instant „vojvođanska nacija” i njena „kultura”, predstavlja jeftin politički inženjering usmeren isključivo na distanciranje ovog prostora od matice Srbije. Svaka nacionalna manjina i danas u Srbiji ima svoje organizacije, pozorišta, jezik u službenoj upotrebi, svoje političke partije i nacionalne savete i jednostavno neće i ne žele da budu neka izmišljena kategorija, tzv. Vojvođani. Stvaranje te nacije, pa samim tim i države i dalje je u najvećoj meri san Srba – dece komunizma i komunističke ideologije.

Vrhunac ignorancije činjenica Kostićeva pokazuje kada se protivi terminu 'Severna Srbija', tvrdeći da se time zatire 'istorijsko ime Vojvodine'. Da autorka išta zna o istoriji sopstvenog zavičaja, znala bi da je samo ime Vojvodine u svom korenu – duboko i isključivo srpsko, i da pre 1848. godine nikada nije postojalo kao naziv za ovu geografsku oblast.

Kako je nastao naziv Vojvodina? Nastao je na Majskoj skupštini u Sremskim Karlovcima 1848. godine, kada su Srbi u Habzburškoj monarhiji podigli ustanak protiv mađarske hegemonije i proglasili Srpsku vojvodovinu (Srpsko vojvodstvo). Istaknuti srpski intelektualci i prvaci tog doba, poput Nikanora Grujića, Đorđa Stratimirovića i patrijarha Josifa Rajačića, jasno su artikulisali politički cilj naroda. Srbi su izabrali svog vojvodu – pukovnika Stevana Šupljikca i zahtevali svoju teritorijalnu autonomiju unutar carstva, kako bi sačuvali svoj nacionalni identitet, pravoslavnu veru i pismo od nasilne mađarizacije. Dakle, cilj stvaranja Srpske vojvodovine bilo je stvaranje autonomne oblasti. koja bi imala svoju samoupravu u odnosu na pre svega Peštu, a potom i na Beč. Ideja nikako nije bila autonomija u odnosu na Beograd. Kako bi mogli da žele autonomiju u odnosu na Beograd, kada su oni sanjali san o ujedinjenju, kada su oni čuvali mošti Svetog kneza Lazara i poslednjeg Nemanjića, cara Uroša, u fruškogorskim manastirima kao najveće svetinje. Oni koji su najveće hramove Srpske pravoslavne crkve, kao što je hram u Čurugu, sazidali. Oni koji su znali da su naslednici Svetog Arsenija Sremca iz Slankamena, a koji je nasledio Svetog Savu na tronu srpskih arhiepiskopa. Baš u te Sremske Karlovce dolazio je da dobije vladičanski čin i Sveti Petar Cetinjski, jer je znao da tamo živo srce bije u grudima srbadije. Gospođa Kostić mora početi da čita i stariju literaturu od 1945. godine, jer će na taj način shvatiti da ima i malo starije istorijske građe. Takođe, iz ove važne istorijske lekcije možemo da zaključimo da je centar srpskog nacionalnog okupljanja i opstajanja ponovo bila Srpska pravoslavna crkva. Veoma je primetno da autonomaški krugovi uvek i svim silama napadaju Srpsku pravoslavnu crkvu. Znaju dobro koji ih je faktor u prošlosti sprečio da ostvare svoje konačne namere i da ostanu na pola puta, kao što piše gospođa Kostić.

U tom kontekstu, interesantno je primetiti kako su se komunisti obračunali sa srpskom istorijom i pravnom tradicijom Srbije. Naime, 25. oktobra 1946. godine u 'Službenom listu FNRJ' objavljen je čuveni Zakon o nevažnosti pravnih propisa donetih pre 6. aprila 1941. godine i za vreme neprijateljske okupacije. Jednim potezom pera, smatrali su da su izbrisali sve što se desilo pre 6. aprila 1941. godine, jednako kao i ono što se desilo za vreme neprijateljske okupacije. Dakle, postoji samo ono što su tekovine revolucije, a istorija i pravna tradicija nastaju tek od 1945. godine. Zaista je i suludo i intelektualno nedoraslo smatrati da odluka nekog plenuma može da izbriše istoriju. Jer mnogo toga beše i pre 1945. godine.

Pre 1848. godine, ovaj prostor se u geografskom i administrativnom smislu nazivao isključivo Bačka, Banat i Srem. Naziv 'Vojvodina' je istorijski produkt isključivo srpske političke i nacionalne misli, stvoren sa ciljem da se ta teritorija jasno definiše kao srpska zemlja pod vlašću srpskog vojvode. Kada austrijski car kasnije formalno potvrđuje ovu oblast, njen zvanični naziv glasi: Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat.

Ironija je potpuna: Branislava Kostić i njeni istomišljenici danas koriste naziv 'Vojvodina' kao batinu kojom udaraju po Beogradu i Srbiji, potpuno slepi za činjenicu da je to ime nastalo kao simbol srpske borbe protiv tuđinske asimilacije.

Današnji stavovi mnogih kolumnista portala Autonomija.info nisu nikakva nova pojava; oni imaju svoj jasan i dokumentovan istorijski kontinuitet u pokušajima cepanja srpskog nacionalnog tkiva i slabljenja države. Kada Kostićeva govori o 'samostalnom političkom subjektivitetu Vojvodine', ona zapravo reanimira opasne separatističke matrice iz tridesetih godina prošlog veka, koje su nastale u direktnom dosluhu sa poznatim figurama hrvatske istorije.

Politički koren i sramni vrhunac ovog fenomena leže u zagrebačkim punktacijama iz novembra 1932. godine. Taj dokument, koji je zvanično osudio Beograd za 'velikosrpsku hegemoniju', predstavljao je otvaranje unutrašnjeg fronta protiv ustavnog poretka Kraljevine Jugoslavije. Kreator i inspirator tog dokumenta bio je Vlatko Maček, vođa Hrvatske seljačke stranke, koji je do zadnjeg dana politički delovao da oko sebe okupi sve one koji su bili nezadovoljni stanjem u Kraljevini Jugoslaviji (pogotovo u nacionalnom pogledu) i da ih ujedini u zajedničkoj borbi protiv mrskog Beograda, kada i nastaje pogrdni termin Beogradska čaršija, koji gospođa Kostić i drugi istaknuti autonomaši obilato koriste i danas.

Za istim stolom u Zagrebu, od 5. do 7. novembra 1932. godine, desio se istorijski pakt koji vojvođanski autonomaši danas grozničavo pokušavaju da sakriju od javnosti. Naime, na izričit zahtev Vlatka Mačeka, sastanku i potpisivanju Zagrebačkih punktacija prisustvovao je frankovački desničar i potonji glavni ustaški ideolog – dr Mile Budak. Prekoputa njega, kao zvanični predstavnik tzv. vojvođanske delegacije unutar koalicije, sedeo je niko drugi do dr Dušan Duda Bošković iz Pančeva. Obojica su, zajedno sa ostalima, potpisali dokument kojim se traži preuređenje države i izričito i oštro osuđuje velikosrpska hegemonija. Kakav dokaz cikličnog ponavljanja istorijskih događaja u nešto drugačijim formama. Suština je ista.

Istorijski arhivi ne lažu, Duda Bošković i Mile Budak su stavili svoje potpise na isti dokument. Autonomaški prvak iz Vojvodine je potpisao političku platformu, ruku podruku sa čovekom koji će manje od deceniju kasnije, osmisliti monstruozni ustaški plan za rešavanje srpskog pitanja u NDH – trećinu ubiti, drugu proterati, a treću pokatoličiti. Postoje svedočenja o tome da je na tom sastanku Duda Bošković, pokazao toliku oštrinu prema zvaničnom Beogradu da ga je Mile Budak lično i javno pohvalio.

Samo mesec dana kasnije, u decembru 1932. godine, u Novom Sadu nastaje direktan nastavak ove antisrpske sage – Novosadske punktacije. Bošković i njegova autonomaška grupa, okupljena oko 'Vojvođanskog fronta', slepo je prepisala mačekovski i budakovski narativ iz Zagreba. Zahtevali su da se Vojvodina uspostavi kao posebna, ravnopravna federalna jedinica (uvek se isto traži), svesno gurajući ovu tezu kao klin u leđa Beogradu kako bi se oslabila srpska pregovaračka pozicija, dok je Maček istovremeno utirao put stvaranju Banovine Hrvatske, koja će kasnije progutati delove srpskog Srema. Najveći jad, pravih autonomaša suštinski okrenutih ka Zagrebu, jeste to što ih je taj isti Zagreb izdao, zadovoljivši se teritorijom koju je dobila Banovina Hrvatska po sporazumu Cvetković–Maček. Tako su prepušteni sami sebi i izdani od strane Zagreba, koji je samo, kao i uvek, gledao svoj interes, kolektivno svi prešli u redove Komunističke partije, a kako bi probali da ostvare svoje snove o otcepljenju od mrske Srbije. Taj politički okvir i ta ideologija davali su im punu podršku za takvu politiku i te ambicije. Iz tog miljea i te ideologije stvoreni su svi današnji reprezentativni prvaci autonomaške misli. Samo ta ideologija je imala krilaticu 'Slaba Srbija – jaka Jugoslavija', a upravo za tim vremenima žale autonomaški lideri. Slaba Srbija je imperativ za konačni obračun sa njom i konačni izlazak iz nje."