Na današnji dan, 12. septembar

1494 - Rođen je francuski kralj Fransoa I, koji je Bolonjskim konkordatom 1516. osigurao prevlast krune nad crkvenom organizacijom u Francuskoj (rimokatoličke crkve). Tokom vladavine od 1515. do smrti 1547. poku&scaron;avao je da postane rimsko-nemački car, &scaron;to je 1519. uspeo njegov ljuti rival Karlo V Habzburg, protiv kojeg je potom vodio četiri rata. U bici kod Pavije zarobljen je 1525. ali je uspeo da se izbavi i 1536. uspostavio je savez sa Turskom uperen protiv Habzburga. Fransoa I bitno je uticao na uzlet francuske umetnosti i nauke.1526 - Sultan Sulejman I u&scaron;ao je, posle pobede nad Mađarima u Mohačkoj bici, u Budim, koji će biti sredi&scaron;te Budimskog pa&scaron;aluka, turske provincije, sve do pobeda Eugena Savojskog nad Turcima, krajem 17. veka.1683 - Vojska poljskog kralja Jana III Sobjeskog potukla je Turke i razbila drugu opsadu Beča. U ratu nastavljenom do 1699. austrijska vojska je, koristeći pobune na Balkanu, prodrla do Skoplja, Prizrena i Peći i spalila Sarajevo. Mirom u Sremskim Karlovcima Beč je zauzeo Ugarsku (osim Banata i jugoistočnog dela Srema), Erdelj, Slavoniju. Povlačenje austrijskih trupa pokrenuće i Veliku seobu Srba sa prostora Stare Srbije, dana&scaron;njeg Kosova, Metohije, i okolnih oblasti.1801 - Ruski car Aleksandar I ukinuo je gruzijsko kraljevstvo i priključio ga Rusiji. Istočna gruzijska kraljevina, stvorena četiri decenije ranije, posle oslobođenja od Persijanaca, prihvatila je ruski protektorat 1783. Rusija je 1810. anektirala i zapadnu Gruziju, do tada pod vla&scaron;ću Turske.1848 - &Scaron;vajcarska je usvojila novi ustav kojim je postala federalna unija s jačom centralnom vla&scaron;ću, iako i dalje zvanično konfederacija.1852 - Rođen je srpski pisac Simo Matavulj, član Srpske kraljevske akademije, jedan od najistaknutijih predstavnika srpskog realizma. Pisao je bogatim i sočnim jezikom pripovetke iz života rodne Dalmacije kao i Beograda u kojem je docnije živeo. Imao je veliki dar posmatranja kao i sposobnost živopisnog slikanja i ljudi i njihovog okruženja. Prevodio je francuske pisce Mopasana, Zolu, Molijera. Dela: romani &quot;Bakonja fra Brne&quot;, &quot;Uskok&quot;, zbirke pripovedaka &quot;Iz primorskog života&quot;, &quot;S mora i planine&quot;, &quot;Beogradske priče&quot;.1874 - Umro je francuski političar i istoričar Fransoa Pjer Gijom Gizo, &scaron;ef diplomatije od 1840. do 1847. i predsednik vlade od 1847. do 1848. Počeo je kao liberal, ali je kasnije zastupao konzervativna načela. Oboren je sa vlasti u Februarskoj revoluciji 1848. zajedno s kraljem Lujem Filipom. Dela: &quot;Istorija engleske revolucije&quot;, &quot;Istorija civilizacije u Francuskoj&quot;.1876 - Rođen je srpski političar, pozori&scaron;ni i književni kritičar Milan Grol, dugogodi&scaron;nji dramaturg i upravnik Narodnog pozori&scaron;ta u Beogradu, od 1940. &scaron;ef Demokratske stranke, posle smrti Ljube Davidovića. Kao blizak saradnik najuglednijeg srpskog književnog kritičara Jovana Skerlića objavio je mno&scaron;tvo književnih i pozori&scaron;nih kritika u &quot;Srpskom književnom glasniku&quot;. U Drugom svetskom ratu bio je ministar u emigrantskoj vladi u Londonu. U zemlju se vratio 1945. i nakratko je bio potpredsednik vlade. Dela: članci i eseji &quot;Pozori&scaron;ne kritike&quot;, &quot;Iz pozori&scaron;ta predratne Srbije&quot;, &quot;Londonski dnevnik&quot;, &quot;Dnevni zapisi&quot;, &quot;Kroz dve decenije Jugoslavije&quot;, &quot;Isku&scaron;enja demokratije&quot;.1878 - Egipatski obelisk poznat kao &quot;Kleopatrina igla&quot;, napravljen od mermera iz Asuana oko 1475. pre nove ere, postavljen je u Londonu. U prestonicama negda&scaron;njih kolonijalnih metropola, Londonu, Parizu, Berlinu ili Rimu nalaze se brojni spomenici kulture vanevropskih zemalja, negda&scaron;njih kolonija.1888 - Rođen je francuski pevač i glumac Moris &Scaron;evalije, za&scaron;titni znak francuske muzičke komedije. Najzapaženije uloge je ostvario u filmskim muzičkim komedijama. Napisao je autobiografiju &quot;Moj put i moje pesme&quot;. Filmovi: &quot;Ljubavna parada&quot;, &quot;Nasmejani poručnik&quot;, &quot;Vesela udovica&quot;, &quot;Ćutanje je zlato&quot;, &quot;Imao sam sedam kćeri&quot;, &quot;Život za karijeru&quot;, &quot;Žiži&quot;, &quot;Fani&quot;, &quot;Ljubav popodne&quot;.1897 - Rođena je francuski nuklearni fizičar i hemičar Irena Kiri, kćerka nobelovaca Pjera i Marije Kiri, koja je sa suprugom Žanom Frederikom Žolio 1935. podelila Nobelovu nagradu za hemiju. Prvi su stvorili ve&scaron;tačke radioaktivne supstance: nuklide fosfora, azota, silicijuma. Eksperimentalno su dokazali da se svetlost može preobratiti u čestice. Sa srpskim fizičarem Pavlom Savićem 1937. i 1938. otkrila je izotope poznatih elemenata bombardovanjem urana neutronima.1910 - Za prvu ženu policijskog oficira u svetu, u Los Anđelesu je postavljena Alisa Stebins Vels.1913 - Rođen je američki atletičar afroameričkog porekla Džesi Ovens, jedan od najvećih sportista 20. veka, koji je osvojio četiri zlatne medalje na Olimpijskim igrama u Berlinu 1936.1914 - Pobedom Francuza okončana je prva velika bitka na Marni, u jeku Prvog svetskog rata, tokom koje su ukupni nemački gubici bili oko 256.000 a francuski 227.000. U bici je stradalo i oko 37.000 Britanaca. U boju je učestvovalo preko milon Francuza i oko 900.000 Nemaca.1916 - Na Kajmakčalanu je u Prvom svetskom ratu otpočela ofanziva srpske vojske protiv Bugara i Nemaca. U ogorčenim borbama vrh planine Nidže vi&scaron;e puta je prelazio iz ruke u ruku, da bi Drinska divizija, ojačana pukovima Dunavske divizije, u strahovitom naletu konačno ovladala Kajmakčlanom &scaron;to je bila prva pobeda srpske vojske posle tragičnog povlačenja do obala Jonskog i Jadranskog mora. Na žalost broj srpskih žrtava bio je ogroman. Spomenik koji je kralj Aleksandar Karađorđević podigao na tom mestu, razorili su delimično bugarski okupatori 1941. U okviru kompleksa pohranjeno je i srce velikog prijatelja srpskog naroda Arčibalda Rajsa, u skladu s njegovom testamentarnom željom.1919 - Italijanska armija sastavljena od dobrovoljaca pod komandom pisca Gabrijela D&#39;Anuncija zauzela je grad Fiume, danas Rijeka.1921 - Rođen je poljski pisac Stanislav Lem, najpoznatiji poljski autor naučne fantastike. Lem je bio poznat po knjigama &quot;Solaris&quot;, &quot;Nepobediv&quot;, &quot;Summa tećnologiae&quot; koje su prevedene i na srpski. Rođen je u Lavovu, tada Poljska, danas Ukrajina, a već njegov prvi rad &quot;Čovek sa Marsa&quot; iz 1946. ga je proslavio &scaron;irom sveta. Započeo je studije medicine 1939. ali ga je prekinuo Drugi svetski rat tokom kojeg je radio kao automehaničar. Od 1950. imao je status slobodnog književnika. Prevođen je &scaron;irom sveta i ukupno je prodato preko osam miliona njegovih knjiga. Sem fantastike, pisao je bajke, pesme, pripovetke, eseje, filozofske rasprave.1943 - Nemački komandosi pod zapovedni&scaron;tvom Ota Skorcenija, oteli svrgnutog italijanskog fa&scaron;ističkog lidera Benita Musolinija, zatvorenika nove vlade Italije. Nemci su ubrzo postavili Musolinija na čelo takozvane Italijanske socijalne republike (Republika di Salo).1944 - Prve američke jedinice su stupile na tlo Nemačke u Drugom svetskom ratu.1968 - Albanija je saop&scaron;tila da napu&scaron;ta Var&scaron;avski pakt. &Scaron;to je bila posledica činjenice da se Sovjetski Savez ogradio od staljinizma.1970 - Palestinski otmičari digli su u Jordanu u vazduh tri aviona oteta &scaron;est dana ranije posle poletanja iz Njujorka ka Evropi. Prethodno su oslobodili putnike u zamenu za palestinske zatvorenike, uključujući otmičara četvrtog aviona Lejlu Kaled, uhap&scaron;enu 6. septembra 1970. po sletanju u London.1974 - U Etiopiji je komunistička vojna hunta zbacila sa vlasti cara (negus) Haila I Selasija, koji je vladao od 1928. kad je posle smrti Menelika II imenovan za regenta i kralja. Za cara je krunisan 1930. iz zemlje je izbegao 1936. godinu dana posle agresije Italije, a u Etiopiju se vratio 1941. Godinu dana posle zbacivanja zadavljen je u zatočeni&scaron;tvu, a vojna hunta je izdala lažno saop&scaron;tenje o prirodnoj smrti biv&scaron;eg monarha. Ubijeni vladar bio je popularan kao simbol uspe&scaron;ne borbe za slobodu. Iza državnog udara stajala je istočnonemačka tajna policija &Scaron;TAZI.1977 - Južnoafrička policija ubila je u zatvoru crnačkog lidera Stiva Bikoa.1980 - U udaru bez prolivanja krvi, u Turskoj je načelnik General&scaron;taba general Kenan Evren oborio vladu Sulejmana Demirela i raspustio skup&scaron;tinu.1992 - U Limi je uhvaćen osnivač peruanskog maoističkog gerilskog pokreta &quot;Svetli put&quot; Abimael Gusman, odgovoran za niz brutalnih akcija s brojnim žrtvama.1992 - Umro je američki filmski glumac Entoni Perkins, koji se specijalizovao za uloge senzitivnih, smetenih i nervoznih ličnosti. Filmovi: &quot;Psiho&quot;, &quot;Prijateljsko ubeđivanje&quot; (Oskar), &quot;Proces&quot;, &quot;Fedra&quot;, &quot;Volite li Bramsa?&quot;, &quot;Kvaka 22&quot;, &quot;Sudija za ve&scaron;anje&quot;, &quot;Ubistvo u Orijent ekspresu&quot;, &quot;Crna rupa&quot;.1994 - Snage NATO i njihovi biv&scaron;i rivali iz Var&scaron;avskog pakta održali su u Poljskoj prve zajedničke vojne vežbe.1998 - U atentatu u Tirani ispred sredi&scaron;ta opozicione Demokratske partije ubijen je jedan od njenih vođa Azem Hajdari.1999 - Umro je Predrag Milojević, srpski novinar, književnik, prevodilac, jedna od najvažnijih ličnosti srpskog novinarsta uop&scaron;te. Apsolvirao je Filozofski fakultet u Beogradu 1923. Počeo je da objavljuje 1921. a u međuratnom periodu je novinar lista &quot;Politika&quot; i dopisnik iz Berlina i kasnije Londona. Izvesno vreme nakon Drugog svetskog rata objavljivao je pod pseudonimom po&scaron;to je tokom okupacije kraće vreme bio urednik lista Nedićeve vlade &quot;Novo vreme&quot;. Vremenom, ponovo postaje saradnik &quot;Politike&quot;. Objavio je veliki broj reportaža, intervjua, komentara, analiza, pa i intervjue s Čerčilom, Hitlerom, Musolinijem. Prevodio je Fojerbaha (&quot;Su&scaron;tina religije&quot;), Kafku (&quot;Zamak&quot;), Hemingveja (&quot;Preko reke i u &scaron;umu&quot;), Grina (&quot;Begunac&quot;), Selmu Lagerlef (&quot;Gesta Berling&quot;), Hamsuna, Džejmsa. Dobitnik je priznanja za životno delo Udruženja novinara Srbije, nagrade Beograda (&quot;Oktobarska&quot;), &quot;Politike&quot;, Ordena Svetog Save, Ordena Jugoslovenske krune. Testamentom je ostavio velika sredstva namenjena za &scaron;kolovanje mladih novinara. Dela: &quot;Iz pro&scaron;lih dana&quot;, &quot;O ljudima i ćudima&quot;, &quot;Bio sam prisutan&quot;, &quot;Kažem ja sebi - antimemoari&quot;, &quot;Sve godine ovog veka&quot;.2003 - Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija ukinuo je sankcije protiv Libije po&scaron;to su vlasti u Tripoliju preuzele odgovornost za eksploziju podmetnute bombe u avion &quot;Pan Amerikena&quot; iznad &scaron;kotskog mesta Lokerbi 1988. Libija je pristala da plati ukupno 2,7 milijarde dolara od&scaron;tete porodicama 270 žrtava.2006 - Najmanje 51 osoba je poginula, a vi&scaron;e od 230 je povređeno u stampedu na stadionu u jemenskom gradu Ibu, gde je predsednik Ali Abdulah Saleh držao predizborni miting.2009 - Umro je francuski fotograf Vili Ronis, poznat po svojim crno belim fotografijama svakodnevnog života parižana. Ronis, jedan od velikana fotografije XX veka, započeo je karijeru 30-ih. Smatran je &quot;socijalnim&quot; fotografom, zbog tematike koja mu je bila najdraža. Francuska javnost prozvala ga je &quot;pesnikom koji je slavio jednostavnu radost življenja&quot;.2009 - Umro je Norman Borlaug, američki stručnjak za patologiju biljaka i nobelovac. Borlaug je bio pokretač takozvane &quot;zelene revolucije&quot; razvojem novih vrsta žitarica otpornih na bolesti čime je drastično povećan prinos, pa je umnogome smanjena glad u siroma&scaron;nim zemljama. Godine 1970. dobio je Nobelovu nagradu za mir a 2007. zlatnu medalju američkog Kongresa, &scaron;to je najvi&scaron;e civilno odlikovanje u SAD.2010 - Preminuo je Klod &Scaron;abrol, francuski režiser i jedan od utemeljivača &quot;novog pokreta&quot;. &Scaron;abrol je najpoznatiji po trilerima, 1960-ih i 1970-ih, poput &quot;Neverne žene&quot; i &quot;Mesara&quot;. Pojavio se 1958. filmom &quot;Lepi Serž&quot; i od tada je prosečno snimao jedan film godi&scaron;nje. Tokom 60 godina duge karijere snimio je vi&scaron;e od 70 filmova, među kojima je poslednji &quot;Belami&quot; iz 2009. godine.2013 - Sonda &quot;Vojadžer 1&quot; pre&scaron;la je novu granicu i postala je prva svemirska letelica koja je napustila na&scaron; solarni sistem, saop&scaron;tila je američka Agencija za svemirska istraživanja (NASA). Brojni naučnici ukazivali su da kriterijumi za određivanje granice solarnog sistema nisu jasni. Vojadžer je lansiran 5. septembra 1977. godine, i na njemu se nalazi zlatna ploča s pozdravom na 55 jezika, među kojima je i srpski.2013 - Island je i formalno prekinuo pregovore o pridruživanju Evropskoj uniji, na &scaron;ta je Eu odgovorila obustavom, i inače simbolične, isplate pomoći iz predpristupnih fondova. Odluka Islanda o povlačenju kandidature za članstvo u Eu najavljena je odmah po dolasku, maja 2013. na vlast &quot;Partije progresa&quot; umereno desnih evroskeptika.2014 - Svetska zdravstvena organizacija saop&scaron;tila je da je u Zapadnoj Africi od virusa ebole, do tada, umrlo vi&scaron;e od 2.400 osoba, od ukupno registrovana 4.784 slučaja, uz napomenu da je broj verovatno bitno veći.2018 - NASA je lansirala, odnosno testirala, novi toplotni &scaron;tit, za koji se veruje da otvara mogućnost odlaska ljudi na Mars. Novom tehnologijom nazvanom ADEPT, omogućuje se za&scaron;tita većih tereta prilikom ulaska u Zemljinu atmosferu.2020 - Izrael i Bahrein objavili su uspostavu diplomatskih odnosa, čime je Bahrein postao druga zemlja Persijskog zaliva, posle Ujedinjenih Arapskih Emirata, koja je normalizovala odnose sa Izraelom.

Na današnji dan, 12. septembar

Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.

Vrati se na vest

0 Ostavite komentar

Najnovije

Zverev nastavio sezonu iz snova – treće Grend slem finale u 2026!